Tranh hoa sen mang ý nghĩa thanh cao, trong sạch, mọc lên từ bùn mà không vướng bùn, một hình ảnh rất gần với văn hoá Việt và với Phật giáo. Tranh sen hợp phòng khách, phòng trà, phòng đọc sách và cả phòng thờ; điều cần nhớ là treo nơi trang trọng, sạch sẽ, tránh chỗ ẩm bẩn như cạnh nhà vệ sinh hay ngay trên bếp.
Người Việt thuộc lòng câu ca dao “Trong đầm gì đẹp bằng sen”, và vì quen quá nên đôi khi chọn tranh sen hơi vội: thấy hồng hồng xanh xanh là được. Trong nghề tranh đá, sen lại là đề tài khó, vì cánh sen phải mềm và chuyển màu mịn, trong khi đá thì cứng và có vân riêng. Bài này đi qua ý nghĩa, chỗ treo, các bố cục hay gặp và cách nhìn một bông sen bằng đá có đạt hay không.
Hoa sen mang ý nghĩa gì trong tranh?
Câu ca dao quen thuộc đã nói gần hết: lá xanh, bông trắng, nhị vàng, “gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn”. Sen là biểu tượng của người giữ được phẩm cách giữa hoàn cảnh không thuận lợi. Treo tranh sen trong nhà vì thế thường được hiểu như một lời tự nhắc về sự thanh tịnh, nhẹ nhàng.
Trong Phật giáo, hoa sen gắn với hình ảnh giác ngộ, đài sen là nơi chư Phật, Bồ Tát ngự. Vì vậy nhiều gia đình theo đạo Phật chọn tranh sen cho phòng thờ hoặc không gian tụng niệm. Với người không theo đạo, sen vẫn là đề tài trung tính, thanh nhã, không mang ý tôn giáo nặng nề.
Sen còn gắn với mùa hè, với những đầm sen ở làng quê, với hương trà ướp sen. Nhiều người treo tranh sen ở phòng trà, phòng đọc vì nó gợi sự tĩnh tại hợp với những việc chậm rãi.
Trong tranh truyền thống, sen đi cùng cá mang lời chúc “liên niên hữu dư”, năm nào cũng dư dả; sen đi cùng đôi chim gợi sự hoà hợp. Bố cục kèm theo làm ý nghĩa của bức tranh thay đổi, nên khi chọn hãy xem cả những gì quanh bông sen.
Treo tranh hoa sen ở đâu cho hợp?
Phòng khách. Hợp với nhà có không khí nhẹ nhàng, nội thất gỗ hoặc màu trung tính.
Phòng trà, phòng đọc. Không gian tĩnh, người ngồi lâu, ngắm gần; nên chọn bức có chi tiết kỹ.
Phòng thờ. Treo trang trọng, thường ở tường bên hoặc phía trên, không che ban thờ; hỏi ý người lớn trong nhà hoặc nhà chùa nếu băn khoăn.
Sảnh spa, phòng thiền, phòng tập yoga. Hình ảnh thanh tịnh hợp với không khí thư giãn.
Phòng ngủ. Được, nếu chọn bức nhỏ, màu dịu; tránh bố cục quá rực.
Tránh cạnh nhà vệ sinh. Vừa vì sự tôn trọng với một hình ảnh gắn với tôn giáo, vừa vì ẩm làm hại tranh đá.
Tránh ngay trên bếp. Khói dầu bám lên mặt đá, khó lau, nhiệt làm keo nhanh xuống cấp.
Tránh chỗ thấp dễ va. Cánh sen bằng đá mảnh mép dễ sứt nếu treo ở lối đi hẹp.
Cánh sen bằng đá: vì sao khó làm đẹp?
Một cánh sen thật chuyển màu rất mịn: hồng đậm ở mép đầu cánh, nhạt dần xuống gốc, có khi gần như trắng. Đá thì mỗi viên một màu, một vân. Muốn có cánh sen mềm, thợ phải chọn nhiều mảnh đá cùng gam màu nhưng khác nhau một chút, xếp từ đậm sang nhạt theo từng bậc. Thạch anh hồng hay được dùng vì có tông hồng nhẹ và độ trong vừa phải.
Bức làm vội thường dùng ít bậc màu, cánh sen nhảy từ hồng sang trắng như vẽ bằng hai màu sơn. Bức làm kỹ có năm, sáu bậc, và đường ghép giữa các mảnh chạy dọc theo gân cánh, nên nhìn gần vẫn thấy cánh hoa có thớ như thật.
Lá sen là thử thách khác: lá to, tròn, có gân toả từ tâm ra. Thợ giỏi chọn mảnh đá xanh có vân chạy hướng tâm, xếp như nan quạt. Lá làm bằng một mảng xanh phẳng thì bức tranh thiếu sức sống, dù bông sen đẹp.
Nhị sen vàng là chi tiết nhỏ nhưng là “điểm mắt” của bông hoa. Vài mảnh đá vàng cắt nhỏ, xếp quanh gương sen, khác rất xa một chấm keo vàng.
Sen hồng, sen trắng và các bố cục hay gặp
Bảng gom những lựa chọn thường được hỏi ở xưởng; ý nghĩa là cách hiểu phổ biến, không phải quy tắc.
| Lựa chọn | Cảm giác, ý nghĩa thường được hiểu | Hợp chỗ nào |
|---|---|---|
| Sen hồng | Ấm áp, tươi tắn, gần gũi | Phòng khách, phòng trà |
| Sen trắng | Thanh tịnh, trang nghiêm | Phòng thờ, phòng thiền, phòng đọc |
| Sen và cá | Năm nào cũng dư dả | Phòng khách, phòng ăn |
| Sen và đôi chim | Hoà hợp, gắn bó | Phòng khách, quà cưới |
| Đầm sen rộng | Yên bình, quê hương | Tường lớn, sảnh |
| Một bông sen đơn | Tối giản, tĩnh tại | Tường hẹp, góc đọc sách |
Bông sen nở, nụ sen và đài sen thường đi cùng nhau trong một bức, gợi vòng đời trọn vẹn. Một số người thích có cả ba trong tranh.
Kiểm một bức tranh sen bằng đá trước khi mua
Những chỗ cần soi, theo thứ tự từ dễ thấy tới khó thấy.
- Đứng xa xem bông sen có nổi khỏi lá. Hồng trên xanh phải tách bạch, không lẫn.
- Đếm bậc màu trên một cánh sen. Càng nhiều bậc chuyển mịn càng tốn công.
- Xem gân lá sen. Vân đá hoặc đường ghép có toả từ tâm ra không.
- Xem nhị vàng. Mảnh đá cắt nhỏ hay chấm keo.
- Hỏi đá của cánh sen. Thạch anh hồng, đá hồng nhuộm hay vật liệu khác; đá nhuộm thì tránh treo chỗ nắng.
Những nhầm lẫn hay gặp khi chọn tranh sen
Chọn vì màu hồng rực. Hồng càng rực càng dễ là đá nhuộm; đẹp lúc mua nhưng cần tránh nắng để giữ màu.
Bỏ qua lá sen. Lá chiếm nhiều diện tích hơn hoa; lá làm phẳng lì kéo cả bức xuống.
Treo tranh sen cỡ lớn ở phòng nhỏ. Đầm sen rộng cần khoảng lùi để ngắm; phòng hẹp hợp một hai bông.
Đặt tranh sen thấp ngang ban thờ. Trong phòng thờ, tranh nên ở vị trí trang trọng, không lấn ban thờ.
Nghĩ sen chỉ dành cho người theo đạo Phật. Sen là hình ảnh văn hoá chung của người Việt, ai cũng có thể treo.
Lau cánh sen bằng khăn ướt. Nước đọng vào khe ghép giữa các mảnh mỏng; chỉ phủi bụi bằng chổi lông mềm.
Quên hỏi nền tranh. Mặt nước, bầu trời quanh sen thường là đá vụn hoặc keo màu; nên biết để giá được tính đúng.
Câu hỏi thường gặp
Tranh hoa sen có treo phòng thờ được không?
Được, nhiều gia đình theo đạo Phật chọn tranh sen cho phòng thờ. Nên treo trang trọng, không che ban thờ, và hỏi ý người lớn trong nhà hoặc nhà chùa nếu có băn khoăn về vị trí.
Sen hồng và sen trắng khác nhau thế nào khi chọn tranh?
Sen hồng cho cảm giác ấm, tươi, hợp phòng khách và phòng trà; sen trắng thanh tịnh, trang nghiêm, hợp phòng thờ, phòng đọc. Chọn theo không gian và gu của gia đình.
Có nên treo tranh sen trong phòng ngủ?
Có thể, nếu là bức nhỏ, màu dịu, bố cục nhẹ nhàng. Tránh bức quá rực hoặc khổ quá lớn làm phòng ngủ mất cảm giác nghỉ ngơi.
Tranh sen và cá có ý nghĩa gì?
Đó là bố cục “liên niên hữu dư”, chơi chữ đồng âm giữa sen với chữ liền nối và giữa cá với chữ dư. Lời chúc là năm nào cũng dư dả, hợp phòng khách hoặc phòng ăn.
Đá nào hay dùng làm cánh sen?
Thạch anh hồng hay được dùng vì có tông hồng nhẹ, độ trong vừa phải. Một số bức dùng đá đã nhuộm hồng cho màu rực hơn; hỏi người bán để biết và tránh treo chỗ nắng chiếu thẳng.
