Gửi tranh đá quý đi xa an toàn cần đóng gói nhiều lớp, mỗi lớp chống một kiểu hư hại: phủ mặt tranh, xử lý kính, bọc góc, quấn xốp hơi, kẹp tấm cứng hai mặt, cho vào thùng chắc hoặc kiện gỗ, và luôn dựng đứng, không nằm chồng. Song song là phần giấy tờ: khai đúng giá trị, mua bảo hiểm, quay video lúc đóng gói và lúc mở hàng, kiểm hàng trước khi ký nhận.
Tranh đá là món quà hay phải đi đường: con cháu ở thành phố gửi về quê mừng thọ, doanh nghiệp gửi tặng đối tác ở tỉnh khác, khách đặt tranh ở xưởng xa. Phần lớn tranh hỏng trên đường không phải vì đường xấu mà vì đóng gói thiếu một lớp, hoặc vì kiện tranh bị đặt nằm rồi chất hàng lên. Bài này đi theo cách xưởng đóng gói tranh gửi khách, để người tự gửi biết phải đòi hỏi gì.
Tranh đá hỏng trên đường theo những cách nào?
Kiểu hỏng nặng nhất là vỡ kính. Kính vỡ trong khung không chỉ mất tấm kính: mảnh kính sắc cào lên mặt đá, xước keo, có khi cắm vào khe ghép, và lúc lấy mảnh kính ra rất dễ kéo bong viên đá nhỏ. Một tấm kính vỡ có thể biến việc thay kính đơn giản thành việc sửa cả mặt tranh.
Kiểu thứ hai là va góc. Kiện tranh rơi hoặc bị đặt mạnh xuống, góc chạm đất trước. Lực dồn vào góc làm vỡ mối ghép khung, vặn ván nền, và những viên đá ở góc tranh bung ra. Đây là lý do mọi kiện tranh tử tế đều có bọc góc riêng.
Kiểu thứ ba là đè. Kiện tranh bị đặt nằm ngang trong khoang xe, rồi những kiện hàng khác chất lên trên. Ván nền võng xuống dưới sức nặng, mặt đá bị uốn cong theo, keo nứt, viên đá nổi lên. Từ bên ngoài, thùng có khi vẫn nguyên vẹn, mở ra mới thấy mặt tranh gợn sóng.
Kiểu thứ tư khó thấy hơn: rung kéo dài và thay đổi nhiệt, ẩm. Đường dài, xe xóc liên tục nhiều giờ có thể làm lỏng những viên đá đã yếu keo sẵn. Thùng hàng để trong khoang xe nóng rồi mang vào phòng lạnh, hoặc ngược lại, có thể đọng hơi nước trong lớp bọc. Đóng gói đúng là đóng gói chống được cả bốn kiểu này.
Đóng gói tranh đá từng lớp
Thứ tự từ trong ra ngoài, áp dụng cho tranh cỡ vừa trở lên. Tranh nhỏ có thể bớt lớp kiện gỗ nhưng không bớt lớp bọc góc và tấm cứng.
- Chụp ảnh và quay video tình trạng tranh. Mặt trước, mặt sau, bốn góc, cận những vùng có viên đá nhỏ. Đây là căn cứ nếu có tranh chấp với bên vận chuyển.
- Xử lý kính. Với đường dài hoặc gửi qua nhiều chặng, tốt nhất tháo kính đóng riêng. Nếu để kính trong khung, dán băng keo giấy thành hình lưới lên mặt kính để nếu vỡ thì mảnh kính dính lại, không văng vào mặt đá, và gỡ băng ngay khi nhận.
- Phủ mặt tranh. Với tranh không kính, phủ một lớp giấy mềm không axit hoặc vải cotton sạch lên mặt đá, cố định bằng băng keo ở mặt sau khung, không dán lên mặt tranh.
- Bọc góc. Gắn bốn miếng bọc góc bằng bìa cứng gấp hoặc xốp định hình. Góc là nơi chịu va đập đầu tiên.
- Quấn xốp hơi. Quấn hai ba lớp xốp hơi quanh toàn bộ tranh, mặt bóng khí quay ra ngoài để không in vết lên khung hay lớp phủ.
- Kẹp tấm cứng hai mặt. Đặt một tấm xốp cứng hoặc bìa carton nhiều lớp ở mặt trước và mặt sau, cắt rộng hơn tranh một chút, để không vật gì đâm xuyên được vào mặt tranh.
- Cho vào thùng hoặc kiện gỗ. Thùng carton loại dày cho tranh nhỏ và vừa; kiện gỗ cho tranh lớn, nặng hoặc gửi đường dài. Chèn kín khoảng trống để tranh không xê dịch trong thùng.
- Ghi ký hiệu rõ ràng. Mũi tên chỉ chiều đứng, dễ vỡ, không đặt nằm, không chất hàng lên trên, ở ít nhất hai mặt thùng.
Kính tháo riêng thì đóng như một kiện kính: kẹp giữa hai tấm cứng, bọc góc, quấn xốp, dựng đứng. Khi nhận, người lắp lại kính nên là người quen tay, vì đặt kính lệch có thể đè lên viên đá nổi cao.
Chọn cách vận chuyển phù hợp
Mỗi cách có ưu nhược riêng; chọn theo kích thước tranh, quãng đường và giá trị.
| Cách gửi | Hợp với | Ưu điểm | Điều cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Tự chở bằng xe máy | Tranh rất nhỏ, quãng ngắn | Chủ động, nhanh | Không nên với tranh vừa và lớn: dễ rơi, gió lật, rung mạnh |
| Tự chở bằng ô tô | Tranh vừa, nội thành hoặc liên tỉnh gần | Kiểm soát được cách đặt | Dựng đứng, chèn chăn, cố định không cho đổ; không để dưới hành lý khác |
| Gửi theo xe khách | Tranh vừa, tuyến có xe thường xuyên | Nhanh, chi phí thấp | Khó kiểm soát cách xếp; dặn kỹ, đóng gói chắc, nhận ngay khi tới |
| Đơn vị chuyển phát thông thường | Tranh nhỏ, đóng thùng chắc | Có mã theo dõi, giao tận nơi | Hàng qua nhiều lần phân loại; hỏi rõ chính sách hàng dễ vỡ |
| Đơn vị chuyên hàng dễ vỡ, đồ mỹ nghệ | Tranh lớn, giá trị cao, đường dài | Xếp dựng đứng, có kiện gỗ, có bảo hiểm | Chi phí cao hơn; hỏi kinh nghiệm với tranh, đồ đá |
| Xưởng tự giao và lắp | Tranh mua mới, tranh lớn | Xưởng chịu trách nhiệm tới khi treo xong | Hỏi rõ phạm vi giao, phí, và ai chịu rủi ro trên đường |
Khi gửi qua đơn vị vận chuyển
Khai đúng giá trị. Khai thấp để đỡ phí thì khi hỏng chỉ được bồi thường theo mức đã khai. Với tranh có giá trị, khai đúng và giữ hoá đơn.
Mua bảo hiểm hàng hoá. Hỏi rõ bảo hiểm có bao gồm hàng dễ vỡ không, điều kiện bồi thường thế nào. Không ít chính sách loại trừ hàng dễ vỡ nếu đóng gói không đạt.
Ghi rõ hàng dễ vỡ, không đặt nằm. Ghi trên vận đơn, không chỉ trên thùng. Dặn trực tiếp người nhận hàng.
Hỏi cách họ xếp hàng. Xe có khoang dựng đứng không, có giá kẹp không, hay xếp chung mọi thứ. Câu trả lời cho biết họ có quen với hàng tranh hay không.
Quay video lúc giao cho bên vận chuyển. Video quay cảnh thùng nguyên vẹn, nhãn dán rõ, lúc nhân viên nhận hàng.
Chọn tuyến ít chặng. Mỗi lần trung chuyển là một lần bốc dỡ. Tuyến thẳng ít rủi ro hơn tuyến nhiều điểm trung chuyển dù có chậm hơn.
Tránh gửi ngay trước lễ Tết. Những ngày cao điểm hàng hoá dồn ứ, bốc dỡ vội. Gửi sớm vài ngày hoặc sau cao điểm.
Báo người nhận chuẩn bị. Người nhận biết hàng dễ vỡ sẽ tới, có mặt khi giao, có điện thoại sẵn sàng quay video lúc mở.
Khi nhận tranh: kiểm trước, ký sau
Kiểm thùng bên ngoài trước khi ký. Thùng móp, rách, ướt, có tiếng lạo xạo khi nghiêng nhẹ là dấu hiệu cần mở kiểm ngay trước mặt người giao.
Đề nghị đồng kiểm nếu được. Nhiều đơn vị cho phép mở kiểm khi giao. Hỏi trước khi gửi để biết.
Quay video liên tục lúc mở. Từ lúc cắt băng keo đầu tiên tới khi thấy toàn bộ mặt tranh, không cắt đoạn.
Để thùng ổn định nhiệt vài giờ. Hàng vừa đi qua khoang xe nóng hoặc lạnh, mở ngay trong phòng có nhiệt độ khác nhiều có thể đọng hơi nước lên kính và mặt đá. Không vội thì để thùng nằm trong phòng một lúc rồi mới mở.
Mở bằng tay, không rạch dao gần tranh. Cắt băng keo ở mép thùng, bóc từng lớp. Dao rọc giấy đâm sâu là cách làm xước khung và mặt tranh phổ biến nhất.
Soi đèn kiểm mặt tranh. Kiểm từng góc, những vùng có viên đá nhỏ, đường keo, kính. Ấn nhẹ thử độ chắc vài viên ở góc.
Gỡ băng keo trên kính ngay. Băng keo để lâu trên kính để lại keo dính khó lau.
Báo ngay nếu có hư hỏng. Chụp ảnh, gửi video cho người gửi và bên vận chuyển trong thời gian khiếu nại theo chính sách của họ, thường rất ngắn.
Khi tranh đã hỏng trên đường
Dù cẩn thận đến đâu, đôi khi tranh vẫn tới nơi với một góc khung nứt hay vài viên đá bong. Việc đầu tiên là đừng sửa ngay. Chụp ảnh, quay video tình trạng, giữ nguyên lớp đóng gói để làm căn cứ khiếu nại. Nhặt và giữ lại mọi viên đá rời trong thùng, cho vào túi riêng, vì viên đá đó được mài cho đúng chỗ nó nằm.
Kính vỡ thì cẩn thận nhất. Không nhấc tranh lên lắc cho mảnh kính rơi ra. Đặt tranh nằm ngang, mặt kính lên trên, đeo găng tay dày, gỡ từng mảnh kính lớn ra khỏi khung, rồi dùng chổi lông mềm và máy hút bụi ở mức yếu gom mảnh vụn. Mảnh kính nhỏ cắm trong khe ghép nên để thợ gỡ.
Sau đó liên hệ người gửi và nơi làm tranh. Với tranh mua từ xưởng, hỏi xưởng có nhận sửa không, chi phí bao nhiêu, và ai chịu chi phí đó theo thoả thuận giao hàng. Với tranh tự gửi, chi phí sửa là căn cứ để làm việc với bên vận chuyển hoặc bảo hiểm.
Một bức tranh đá bị hỏng nhẹ trên đường hầu như luôn sửa được, miễn là còn giữ đủ viên đá và không tự dán vội bằng keo không phù hợp. Đóng gói kỹ ngay từ đầu vẫn rẻ hơn sửa, nhưng sửa không phải là hết cách.
Câu hỏi thường gặp
Tranh đá có kính gửi đi xa có nên tháo kính ra không?
Với đường dài, nhiều chặng hoặc tranh khổ lớn, nên tháo kính đóng riêng để kính vỡ không cào mặt đá. Nếu giữ kính, dán băng keo giấy dạng lưới lên mặt kính và gỡ ngay khi nhận.
Vì sao tranh đá phải dựng đứng khi vận chuyển?
Đặt nằm ngang dễ bị chất hàng khác lên trên, ván nền võng xuống làm nứt keo, bong đá. Dựng đứng theo cạnh dài, cố định không đổ, giúp lực đè không dồn lên mặt tranh.
Có nên gửi tranh đá qua nhà xe khách không?
Được với tranh cỡ vừa, đóng gói chắc chắn và tuyến có xe thường xuyên. Nhưng khó kiểm soát cách xếp hàng, nên dặn kỹ, ghi rõ hàng dễ vỡ và có người nhận ngay khi xe tới.
Đóng kiện gỗ cho tranh đá có cần thiết không?
Cần với tranh lớn, nặng, giá trị cao hoặc gửi đường dài nhiều chặng. Tranh nhỏ có thể dùng thùng carton dày, miễn là có đủ lớp bọc góc, xốp hơi và tấm cứng hai mặt.
Nhận tranh đá bị hỏng thì làm gì trước?
Chụp ảnh, quay video, giữ nguyên lớp đóng gói và mọi viên đá rời. Báo ngay cho người gửi và bên vận chuyển trong thời hạn khiếu nại, rồi mới tính chuyện sửa.
Có nên tự chở tranh đá bằng xe máy không?
Chỉ nên với tranh rất nhỏ, quãng đường ngắn. Tranh vừa và lớn dễ bị gió lật, rơi, rung mạnh trên xe máy; nên dùng ô tô hoặc đơn vị vận chuyển.
