Trước khi mua hay đặt tranh đá quý, nên khảo sát bức tường theo năm việc: đo khổ trống cùng mọi vật cản, dán mẫu giấy đúng kích thước để thử vài ngày, xác định loại tường và khả năng chịu tải, kiểm đường điện nước âm, rồi xem ánh sáng ngày đêm và khoảng nhìn từ chỗ ngồi. Làm đủ năm việc thì gần như không phải tháo tranh xuống làm lại.
Ở xưởng, những bức tranh phải "đi lại hai lần" phần lớn không hỏng vì đá mà hỏng vì tường. Tranh đã xong mới biết tường thạch cao không bắt được, khoan trúng ống nước, hoặc khổ tranh đè mất công tắc đèn. Tranh đá đã đặt theo khổ thì không cắt bớt được, nên tờ giấy đo tường quan trọng ngang tấm phác thảo.
Bài này đi theo đúng thứ tự một người thợ đến nhà khách khảo sát: nhìn, đo, gõ, thử, ghi lại. Ai tự làm được thì tiết kiệm một chuyến đi của thợ; ai không tự làm được thì ít nhất biết thợ cần kiểm những gì.
Vì sao tranh đá cần khảo sát kỹ hơn tranh vẽ?
Tranh đá có ba đặc điểm khiến việc chọn tường trở nên quan trọng. Thứ nhất là trọng lượng: nền cứng cộng hàng trăm mảnh đá cộng khung gỗ, tổng cộng nặng hơn tranh canvas cùng khổ nhiều lần. Thứ hai là không sửa khổ được: tranh in có thể in lại, tranh vẽ có thể đổi khung, còn tranh đá đặt làm xong là cố định. Thứ ba là mặt đá phản sáng, nên một vị trí đẹp ban ngày có thể chói ban đêm.
Ba đặc điểm đó biến chuyện chọn tường thành một bài toán nhỏ có ba ẩn: tường có chịu được không, khổ có vừa không, ánh sáng có đúng không. Bỏ qua một ẩn là phải trả giá bằng tiền sửa tường, tiền làm lại tranh, hoặc một bức tranh đắt tiền treo mà không ai muốn nhìn.
Thêm nữa, nhiều nhà mua tranh đá vào lúc nhà mới hoàn thiện: sơn mới, trần mới, điện mới. Đây là lúc khoan đục sai rất xót. Khảo sát kỹ trước khi khoan là cách tôn trọng công sức đã bỏ vào ngôi nhà.
Với không gian doanh nghiệp, khảo sát còn kéo theo thủ tục: toà nhà văn phòng có quy định thi công, có giờ được khoan, có bản vẽ kết cấu tường. Những yêu cầu đặc thù của sảnh công ty đã nói trong bài chọn tranh đá cho sảnh công ty và quầy lễ tân; ở đây tập trung vào phần chung cho mọi bức tường.
Dụng cụ cần chuẩn bị
Thước dây dài từ 5 m. Thước cuộn ngắn phải nối nhiều lần, dễ sai vài phân trên tường dài.
Thước laser đo khoảng cách nếu có. Đo nhanh chiều cao trần, khoảng cách từ sofa tới tường đối diện.
Băng keo giấy loại dễ bóc. Dùng đánh dấu khung tranh lên tường mà không làm tróc sơn.
Giấy kraft hoặc thùng carton phẳng. Cắt mẫu cỡ thật để dán thử.
Ni-vô hoặc ứng dụng thăng bằng trên điện thoại. Kiểm mẫu giấy dán có ngang không, phát hiện sàn hay trần nghiêng.
Máy dò kim loại, dây điện cầm tay nếu có. Dò sơ bộ đường điện, ống kim loại âm tường; không thay được bản vẽ điện nước.
Điện thoại để chụp ảnh và quay video. Chụp từ cửa vào, từ chỗ ngồi, cả ban ngày và buổi tối.
Một tờ giấy ghi số đo có sơ đồ. Vẽ tay sơ đồ tường, ghi số trực tiếp lên hình; thợ đọc sơ đồ nhanh hơn đọc danh sách số.
Quy trình khảo sát từng bước
Làm theo thứ tự dưới đây, mỗi bước ghi số và chụp ảnh ngay, đừng để dồn cuối buổi.
- Đứng ở ba chỗ nhìn chính. Cửa ra vào, chỗ ngồi chính, lối đi qua; xác định bức tường nào lọt vào mắt nhiều nhất.
- Đo mảng tường trống. Chiều ngang từ góc tới góc hoặc tới vật cản, chiều cao từ sàn tới trần hoặc tới phào chỉ.
- Đánh dấu mọi vật cản. Công tắc, ổ cắm, điều hoà, cửa gió, rèm, cánh cửa khi mở, đèn tường hiện có.
- Đo đồ nội thất sẽ đặt dưới tranh. Chiều dài và chiều cao lưng sofa, tủ, bàn; ghi cả khả năng đồ sẽ thay trong vài năm tới.
- Xác định loại tường. Gõ thử, hỏi người xây, xem bản vẽ; mục dưới nói cách nhận biết.
- Xác định đường điện nước âm. Dò sơ bộ, đối chiếu bản vẽ, hỏi thợ điện nước đã làm nhà.
- Dán mẫu giấy cỡ thật. Cắt đúng khổ dự định kể cả khung, dán đúng độ cao, để ít nhất hai, ba ngày.
- Xem ánh sáng ba thời điểm. Sáng, chiều, tối có đèn; ghi chỗ nào có nắng chiếu thẳng, chỗ nào có vệt chói.
- Chụp ảnh tổng thể và chi tiết. Gửi xưởng kèm sơ đồ; thợ sẽ đề xuất khổ, đề tài và phương án treo.
Toàn bộ quy trình mất chừng một buổi, cộng vài ngày để mẫu giấy trên tường. Nghe có vẻ chậm, nhưng nhanh hơn nhiều so với việc tháo một bức tranh đá đã treo sai.
Nhận biết loại tường và cách treo tranh đá
Mỗi loại tường cần một cách bắt móc khác nhau. Bảng dưới là hướng chung; với tranh lớn, phương án cụ thể phải do thợ thi công hoặc kỹ sư quyết định theo trọng lượng thật.
| Loại tường | Cách nhận biết | Hướng treo tranh đá | Cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Tường gạch trát vữa | Gõ nghe đặc, chắc; khoan ra bột đỏ hoặc xám | Tắc kê và vít hợp tải, hoặc bu-lông nở với tranh lớn | Tránh khoan trúng mạch vữa yếu, dây điện âm |
| Tường bê tông | Gõ rất đặc, khoan khó, bụi xám | Bu-lông nở hoặc tắc kê chuyên bê tông | Cần máy khoan đủ lực, tránh thép |
| Vách thạch cao | Gõ nghe bộp rỗng, ấn mạnh hơi lún | Bắt vào khung xương, hoặc gia cố tấm gỗ sau vách | Không treo tranh nặng chỉ bằng tắc kê thạch cao thông thường |
| Tường ốp gỗ, ốp nhựa | Có khe ghép tấm, gõ nghe rỗng | Bắt xuyên qua tấm ốp vào tường hoặc khung phía sau | Hỏi đơn vị ốp về khoảng rỗng và khung |
| Tường ốp đá, gạch men | Mặt cứng, bóng, có mạch ron | Khoan bằng mũi chuyên dụng, ưu tiên khoan ở mạch ron | Dễ nứt viên ốp nếu khoan sai |
| Vách kính | Nhìn thấy | Không treo trực tiếp; dùng giá đứng hoặc treo từ trần | Hỏi đơn vị thi công kính |
Tường cũ có dấu hiệu thấm, bong vữa, nứt chân chim thì xử lý tường trước. Tranh đá treo lên tường ẩm còn gặp thêm chuyện mốc mặt sau và nền tranh.
Tải trọng: hỏi trọng lượng thật, đừng đoán
Câu hỏi đầu tiên khi tính phương án treo là bức tranh nặng bao nhiêu. Con số này phụ thuộc loại nền, độ dày lớp đá, mật độ ghép và khung, nên mỗi xưởng, mỗi bức khác nhau. Khi đặt hàng, yêu cầu xưởng báo trọng lượng ước tính theo khổ đã chọn, và khi giao hàng thì hỏi lại trọng lượng thực tế.
Có trọng lượng rồi mới chọn móc, tắc kê, bu-lông. Trên bao bì phụ kiện treo thường ghi tải trọng; nguyên tắc chung của thợ là chọn dư tải nhiều lần, vì con số ghi trên bao bì là trong điều kiện lý tưởng, còn tường thật thì có chỗ đặc chỗ rỗng, vữa có chỗ chắc chỗ bở.
Tranh lớn nên treo ở hai điểm trở lên, hoặc dùng thanh treo ngang có rãnh (kiểu thanh cài ngàm). Treo một điểm thì tranh dễ lệch, và toàn bộ tải dồn vào một lỗ khoan. Hai điểm còn giúp tranh nằm phẳng, không chúi mép trên ra khỏi tường.
Đừng dùng dây treo mảnh hay móc dán cho tranh đá, dù quảng cáo chịu tải lớn. Keo dán chịu nhiệt độ và độ ẩm thay đổi, mùa nồm có thể bong. Với vật nặng có cạnh cứng như tranh đá, rơi xuống là vỡ nền, bung đá, và nguy hiểm cho người bên dưới.
Dán mẫu giấy cỡ thật: bước rẻ nhất mà nhiều người bỏ qua
Không có bản phối cảnh nào thay được một tấm giấy đúng kích thước dán lên tường. Cắt giấy kraft hoặc ghép bìa carton đúng khổ tranh cộng khung, dán bằng băng keo giấy ở độ cao dự định. Nếu đã có ảnh mẫu tranh, in ảnh ra giấy A4 dán vào giữa để hình dung màu.
Để mẫu giấy ít nhất hai, ba ngày. Ngày đầu, ai cũng thấy nó "hơi nhỏ"; sang ngày thứ ba, nhiều người lại thấy vừa. Mắt cần thời gian quen với một vật mới trên tường. Trong mấy ngày đó, ngồi ở chỗ quen ngồi, đi qua lối quen đi, mở cửa, kéo rèm, ngả ghế, để ý xem mẫu giấy có vướng gì không.
Một tình huống hay gặp: gia đình ở căn hộ tầng cao định đặt bức sơn thuỷ dài trên sofa. Dán mẫu giấy xong mới thấy cánh cửa ban công khi mở hết cỡ chạm vào mép giấy, rèm kéo về một bên che mất một phần năm tranh. Khổ được thu ngắn, dịch tâm về phía trong. Nếu không dán thử, bức tranh sẽ treo cạnh cánh cửa va vào khung mỗi ngày.
Cách tính khổ hợp với sofa, trần, khoảng ngồi đã có trong bài kích thước tranh đá quý cho phòng khách; mẫu giấy là bước kiểm lại con số tính ra bằng chính mắt mình.
Ánh sáng và khoảng nhìn: những gì cần ghi lại
Hướng cửa sổ so với tường treo. Tường vuông góc cửa sổ nhận ánh sáng xiên đẹp; tường đối diện cửa sổ dễ phản chiếu.
Giờ nắng chiếu thẳng vào tường. Nắng chiều chiếu trực tiếp nhiều năm làm một số đá nhạt màu và keo ngả vàng.
Đèn hiện có và vị trí. Đèn âm trần ngay trên mép tranh thường gây vệt sáng gắt.
Có làm thêm đèn rọi được không. Trần thạch cao đi dây dễ; trần bê tông phải đi nổi hoặc gắn đèn tường.
Khoảng cách từ chỗ ngồi tới tường. Khoảng gần thì cần tranh ghép kỹ chi tiết; khoảng xa cần bố cục mảng lớn.
Vật phản chiếu đối diện. Tivi, gương, cửa kính đối diện sẽ hiện bóng trên mặt đá hoặc kính tranh.
Màu tường hiện tại và dự định. Tường sẽ sơn lại thì chốt màu trước khi chọn tông đá.
Độ ẩm của phòng. Phòng sát nhà tắm, bếp, tường hướng mưa tạt cần chọn vị trí khác hoặc xử lý trước.
Ánh sáng buổi tối mới là bài kiểm thật
Phần lớn người đi xem tranh vào ban ngày, khảo sát tường cũng ban ngày. Nhưng tranh đá trong nhà ở được nhìn nhiều nhất vào buổi tối, khi cả nhà quây quần. Đèn trần tán đều làm đá phẳng lì, đèn vàng làm tranh xanh lam đục đi.
Khi dán mẫu giấy, bật đèn buổi tối và soi một chiếc đèn pin vào mẫu từ trên trần xuống theo góc xiên, xem mảng sáng phủ có đều không, có chiếu vào mắt người ngồi không. Đây là cách thử rẻ để quyết định có cần làm thêm đèn rọi.
Chi tiết về góc rọi, nhiệt màu, độ hoàn màu đã viết riêng trong bài đèn chiếu tranh đá quý. Điều cần nhớ ở bước khảo sát là: nếu định làm đèn rọi âm trần, hãy quyết định trước khi trần hoàn thiện, vì đi dây sau rất tốn công.
Tường nào ban ngày chói nắng, ban đêm tối om thì có lẽ không phải chỗ cho tranh đá. Chuyển tranh sang tường khác có khi tốt hơn mọi giải pháp kỹ thuật.
Sai lầm thường gặp khi tự khảo sát
Đo một lần rồi tin. Đo lại lần hai vào hôm khác; sai vài phân trên tường dài là chuyện thường.
Quên rằng tường không vuông. Nhà cũ có tường nghiêng, sàn dốc; tranh treo ngang theo ni-vô sẽ lệch so với trần.
Không hỏi thợ điện nước đã làm nhà. Họ nhớ đường ống đi đâu tốt hơn mọi máy dò.
Khoan trước khi tranh về. Vị trí móc phía sau mỗi bức khác nhau; đợi tranh về mới khoan.
Tin tắc kê thạch cao loại thường. Tranh đá nặng cần bắt vào khung xương hoặc gia cố; đừng tiếc công.
Không tính đồ đạc sẽ thay. Đổi sofa dài hơn, tranh trên đó bỗng lệch khổ.
Chụp ảnh tường không có vật tham chiếu. Đặt thước dây kéo dài trong ảnh để thợ có tỷ lệ.
Bỏ qua lối đi và cánh cửa. Tranh khung dày ở hành lang hẹp sẽ bị va vào hằng ngày.
Khi nào nên mời người có chuyên môn
Có những việc nên giao cho người làm nghề thay vì tự xoay xở. Tranh khổ lớn, nặng, treo trên tường thạch cao hoặc tường ốp, hay ở vị trí cao trên cầu thang, sảnh hai tầng: nhờ đơn vị thi công nội thất hoặc kỹ sư kiểm phương án chịu lực. Họ biết khung xương nằm đâu, gia cố thế nào, và chịu trách nhiệm về phần việc của mình.
Khi cần khoan gần đường điện, ống nước âm tường mà không có bản vẽ rõ, mời thợ điện nước dò trước. Khoan trúng ống nước âm không chỉ hỏng tường mà còn có thể làm thấm ra cả phòng bên cạnh.
Với toà văn phòng, chung cư, hỏi ban quản lý toà nhà quy định thi công trước khi khoan tường. Một số tường trong chung cư là tường chịu lực hoặc tường ngăn cháy, có quy định riêng.
Với tường có dấu hiệu nứt, thấm, bong tróc, nhờ thợ xây hoặc kỹ sư xem nguyên nhân trước. Treo tranh lên tường đang có vấn đề là che mất dấu hiệu cần theo dõi.
Còn phần tranh, gửi toàn bộ số đo, sơ đồ, ảnh cho xưởng làm tranh. Một xưởng có kinh nghiệm sẽ hỏi lại những gì còn thiếu; nếu xưởng nhận đặt mà không hỏi gì về tường, đó là dấu hiệu nên cẩn thận. Có thể tham khảo mẫu tranh đá quý và vật phẩm ở VatPham.com trước khi mang số đo tường đi bàn với người làm tranh.
Câu hỏi thường gặp
Treo tranh đá lên tường thạch cao có được không?
Được nếu bắt vào khung xương hoặc gia cố tấm gỗ phía sau vách. Không nên treo tranh nặng chỉ bằng tắc kê thạch cao thông thường, vì vách có thể bị xé quanh lỗ vít theo thời gian.
Làm sao biết tường nhà mình là gạch hay thạch cao?
Gõ nhẹ: tường gạch, bê tông nghe đặc, thạch cao nghe bộp rỗng. Chắc nhất là hỏi người đã thi công hoặc xem bản vẽ hoàn công.
Có nên khoan tường trước khi tranh đá được giao?
Không nên. Vị trí móc và thanh treo phía sau mỗi bức khác nhau, đợi tranh về đo trực tiếp rồi mới khoan.
Tranh đá có dùng được móc dán không cần khoan?
Không nên. Tranh đá nặng, keo dán chịu ảnh hưởng của nhiệt độ và độ ẩm, rơi xuống vừa hỏng tranh vừa nguy hiểm.
Cần dán mẫu giấy thử trong bao lâu?
Ít nhất hai, ba ngày để mắt quen và để kịp thử với các sinh hoạt thường ngày như mở cửa, kéo rèm, bật đèn tối.
Ai chịu trách nhiệm nếu tranh rơi do treo sai?
Tuỳ thoả thuận với người thi công. Nên hỏi rõ trước khi treo bên nào nhận phần lắp đặt, và giữ lại hoá đơn, ảnh chụp lúc treo.
