Chọn đề tài tranh đá quý nên bắt đầu từ người sẽ sống cùng bức tranh: họ bao nhiêu tuổi, làm nghề gì, thích gì, theo tôn giáo nào, tặng nhân dịp gì; rồi tới không gian treo: phòng nào, tường rộng bao nhiêu, ánh sáng ra sao. Tên đề tài nghe hay là bước cuối cùng, không phải bước đầu. Đi theo thứ tự này sẽ tránh được phần lớn những bức tranh mua về rồi cất kho.
Ở xưởng, người viết gặp không ít khách quay lại kể: bức tranh tặng sếp đẹp lắm nhưng phòng sếp không có chỗ treo; bức đại bàng tặng bố mẹ già bị cất vì mẹ thấy “dữ quá”. Lỗi không nằm ở đề tài, mà ở thứ tự chọn. Bài này đưa ra một cách chọn có thứ tự, bảng gợi ý theo dịp, và những tình huống thật để đối chiếu.
Bắt đầu từ người, không phải từ tên đề tài
Tên đề tài là thứ dễ bị cuốn theo nhất, vì nó đi kèm lời chúc nghe rất êm tai: mã đáo thành công, phú quý mẫu đơn, đại triển hồng đồ. Nhưng một bức tranh đá sẽ ở trên tường nhiều năm, và người nhìn nó mỗi ngày quan trọng hơn câu chúc in trên thiệp.
Câu hỏi đầu tiên nên là: ai sẽ nhìn bức tranh này nhiều nhất? Với quà tặng công ty, có thể là chính giám đốc, cũng có thể là khách đến làm việc. Với quà gia đình, có thể là ông bà ngồi phòng khách cả ngày. Gu của người đó, cảm giác của người đó khi nhìn vào, quyết định bức tranh được treo hay bị cất.
Câu hỏi thứ hai là: bức tranh đó nói gì về người tặng và người nhận? Một bức tranh thuyền buồm tặng đối tác nói “chúc làm ăn suôn sẻ”; một bức cảnh quê tặng người xa quê nói “mình hiểu nỗi nhớ của bạn”. Lời chúc càng sát với người nhận, món quà càng có giá trị.
Chỉ sau hai câu hỏi đó, mới tới chuyện đề tài nào, khổ bao nhiêu, đá gì. Thứ tự này nghe đơn giản, nhưng ít ai làm vì đứng trước tranh đẹp thì cảm xúc đi trước.
Gợi ý đề tài theo dịp tặng
Gợi ý theo thói quen phổ biến; người nhận có gu riêng thì ưu tiên gu đó.
| Dịp | Đề tài hay chọn | Lưu ý |
|---|---|---|
| Tân gia | Cửu ngư, mẫu đơn, sơn thuỷ thanh nhẹ, sen | Hỏi trước nội thất, khổ tường |
| Khai trương | Thuyền buồm, mã đáo, cá chép | Hỏi chỗ treo, thuyền và ngựa hướng vào trong |
| Mừng thọ | Tùng hạc, tùng hạc hươu, cảnh quê | Màu dịu, tránh đề tài dữ dằn |
| Đám cưới | Đôi chim, đôi hạc, sen và đôi chim | Chọn hình ảnh có đôi |
| Thăng chức | Đại bàng, mã đáo, sơn thuỷ | Khổ vừa cho phòng làm việc |
| Biếu đối tác nước ngoài | Phong cảnh danh thắng Việt Nam, thuyền buồm | Kèm thiệp giải thích ý nghĩa |
| Tặng thầy cô, người có học | Tứ quý, trúc, sen | Chọn sự thanh nhã hơn sự lấp lánh |
| Người đi học, đi thi | Cá chép vượt vũ môn | Khổ nhỏ, treo phòng học |
Với dịp có tính tôn giáo hoặc tang lễ, hỏi ý gia đình hoặc người có hiểu biết trong cộng đồng trước khi chọn tranh.
Theo nghề và tính chất công việc
Người làm kinh doanh, buôn bán, vận tải thường hợp với thuyền buồm vì hình ảnh chở hàng về bến. Người lãnh đạo, quản lý hay chọn đại bàng, sơn thuỷ hùng vĩ, vì gợi tầm nhìn và sự vững chãi. Người làm sáng tạo, nghệ thuật có thể thích phong cảnh phong cách hoá, hoa lá tối giản hơn là đề tài truyền thống nặng ý nghĩa.
Bác sĩ, giáo viên, người làm nghiên cứu thường được tặng tứ quý, trúc, sen: những đề tài nói về phẩm cách hơn là tài lộc. Tặng một bức đầy vàng lấp lánh, ngựa phi, thuyền chở vàng cho người trong nghề này đôi khi khiến họ ngại treo ở nơi làm việc.
Cửa hàng ăn uống, quán cà phê hợp với cá, sen, phong cảnh tươi sáng, vì không gian đông người, cần cảm giác vui mắt. Văn phòng luật, tư vấn tài chính thường chọn sơn thuỷ hoặc phong cảnh tối giản, vì khách đến cần cảm giác tin cậy, tĩnh tại.
Đây là những gợi ý theo thói quen. Nếu người nhận làm kinh doanh mà rất thích hoa sen, thì hoa sen là lựa chọn đúng.
Theo không gian: một đề tài, mỗi phòng một kiểu
Cùng một đề tài, chọn bố cục khác nhau sẽ hợp với những không gian khác nhau. Phong cảnh cho phòng khách rộng nên là sơn thuỷ có chiều sâu, để đứng xa ngắm; cho phòng đọc hẹp nên là một góc núi, một dòng suối nhỏ. Về cách chọn cảnh cho từng bức tường, xem thêm cách chọn tranh phong cảnh đá quý.
Phòng ăn hợp với đề tài gắn với sum họp và sự đủ đầy: cá, sen, hoa quả. Phòng ngủ nên tránh đề tài chuyển động mạnh như ngựa phi, thác đổ, sóng lớn; hoa lá, cảnh tĩnh nhẹ nhàng hợp hơn. Phòng thờ dùng sen, tùng hạc, hoặc chân dung trang nghiêm. Với chân dung gia đình, khổ tranh và kiểu thể hiện rất quan trọng, đọc thêm tranh chân dung bằng đá quý làm được đến đâu.
Sảnh công ty cần đề tài nhìn từ xa đã rõ: đàn ngựa, thuyền buồm, sơn thuỷ khổ lớn, màu tương phản mạnh. Phòng giám đốc có khoảng nhìn gần hơn, nên chọn bức có chi tiết kỹ để khách ngồi đối diện có thứ để ngắm.
Ánh sáng cũng chi phối đề tài: phòng nhiều nắng nên tránh bức có mảng lớn là đá nhuộm màu rực; phòng tối hợp với đề tài có nền sáng như biển, trời, đồng lúa.
Theo tuổi, gu và niềm tin của người nhận
Người lớn tuổi. Tùng hạc, cảnh quê, sen; màu dịu, đề tài quen thuộc, tránh hình ảnh dữ dằn.
Vợ chồng trẻ. Đôi chim, phong cảnh hiện đại, hoa lá tối giản; hợp căn hộ nhỏ.
Nhà có trẻ nhỏ. Đề tài tươi vui như cá, hoa, phong cảnh; cân nhắc với hổ gầm, đại bàng quắp mồi.
Người theo đạo Phật. Sen, phong cảnh thanh tịnh; hình tượng Phật nên tôn trọng cách thể hiện truyền thống.
Người theo Công giáo hoặc tôn giáo khác. Chọn đề tài trung tính như phong cảnh, hoa lá; tránh tặng hình tượng của tôn giáo khác.
Người thích tối giản. Một bông sen, một cành trúc, một dải núi; tránh bức nhiều chi tiết, nhiều lấp lánh.
Người xa quê, Việt kiều. Cảnh quê, danh thắng Việt Nam, đồng lúa, mái đình.
Người nước ngoài. Hình ảnh thị giác dễ hiểu, kèm thiệp giải thích ý nghĩa nếu là đề tài chơi chữ.
Quy trình sáu bước chọn đề tài
Làm lần lượt, mỗi bước loại bớt lựa chọn, tới bước cuối chỉ còn hai ba bức để so.
- Xác định người nhìn nhiều nhất. Ghi tuổi, nghề, gu, tôn giáo nếu biết.
- Xác định dịp và lời chúc muốn gửi. Một câu ngắn: chúc gì, cho ai.
- Đo không gian treo. Tường rộng bao nhiêu, khoảng lùi bao xa, ánh sáng thế nào.
- Lọc đề tài theo ba bước trên. Dùng bảng gợi ý theo dịp, loại những đề tài không hợp.
- Xem tranh thật, so tay nghề. Giữa hai bức cùng đề tài, chọn bức làm kỹ hơn.
- Kiểm lại với người thân của người nhận. Một câu hỏi khéo có thể tránh một món quà bị cất kho.
Sáu bước nghe dài, nhưng thường chỉ mất một buổi tối suy nghĩ và một buổi đi xem tranh.
Ba tình huống hay gặp
Quà tặng sếp thăng chức. Nhóm nhân viên định góp tiền mua bức đại bàng khổ lớn. Khi hỏi thư ký, mới biết phòng mới của sếp chỉ có một bức tường trống hẹp sau lưng ghế, và sếp thích phong cảnh. Nhóm đổi sang một bức sơn thuỷ khổ dọc, núi phía sau lưng ghế đúng quan niệm “tựa sơn”. Bức tranh được treo ngay tuần đó.
Quà mừng thọ bà nội. Cháu định tặng bức cửu ngư vì thấy rực rỡ. Bố gợi ý bà thích sự yên tĩnh và hay ngồi phòng khách nhìn ra vườn. Cuối cùng cả nhà chọn tùng hạc với tông trắng xanh dịu, treo đối diện ghế bà ngồi. Lời chúc thọ đúng dịp, màu sắc đúng gu.
Quà biếu đối tác nước ngoài. Một công ty định tặng bức bát mã vì ý nghĩa phát đạt. Nhưng đối tác không đọc được lối chơi chữ, và văn phòng của họ tối giản. Công ty chọn một bức phong cảnh vịnh đá vôi khổ vừa, kèm tấm thiệp tiếng Anh kể về nơi đó. Đối tác treo trong phòng họp và kể lại cho khách của họ.
Ba tình huống có chung một điều: thay đổi quyết định đến từ một câu hỏi về người nhận, không phải từ việc tìm thêm đề tài.
Sai lầm hay gặp khi chọn đề tài
Chọn theo tên nghe kêu. Đề tài có tên hay nhưng không hợp người, hợp chỗ thì vẫn bị cất.
Chọn khổ quá lớn cho quà tặng. Người nhận phải xoay xở chỗ treo, có khi phải sửa tường.
Áp gu của mình lên người nhận. Mình thích rực rỡ không có nghĩa người nhận cũng thích.
Tặng hình tượng tôn giáo không đúng. Dễ gây khó xử, nhất là khi không rõ niềm tin của người nhận.
Nghe “thầy” phán rồi lo. Chọn theo mệnh, theo tuổi là cách hiểu văn hoá; không có lựa chọn nào gây xui.
Bỏ qua ánh sáng nơi treo. Bức nhiều đá nhuộm treo chỗ nắng sẽ phai; bức tối treo phòng tối sẽ chìm.
Không hỏi người thân của người nhận. Một câu hỏi có thể đổi cả quyết định.
Để đề tài lấn át tay nghề. Đề tài đúng mà bức vụng thì món quà vẫn kém.
Chọn theo mệnh: cho vui lòng, không phải bắt buộc
Nhiều người muốn chọn tranh theo mệnh ngũ hành của gia chủ: mệnh Thuỷ thích tranh có nước, mệnh Mộc thích cây cối, mệnh Hoả thích sắc đỏ. Đó là một cách chọn thú vị, giúp người nhận thấy món quà được nghĩ riêng cho mình. Có thể dùng nó như một gợi ý về màu sắc và cảnh vật.
Điều không nên làm là biến nó thành nỗi lo. Không có chuyện chọn sai mệnh thì gặp hạn. Người bán nói “mệnh này treo ngựa là phá tài” là đang gieo lo để bán bức khác. Ý nghĩa phong thuỷ của tranh là văn hoá, chọn cho vui mắt, yên lòng.
Khi mệnh và gu mâu thuẫn, hãy ưu tiên gu. Một người mệnh Hoả mà thích sen trắng thanh tịnh thì bức sen trắng là đúng; bức tranh đỏ rực theo mệnh mà người ta không thích nhìn thì vô nghĩa.
Muốn xem nhiều đề tài, nhiều tông màu trước khi chọn cho người nhận, có thể tham khảo mẫu tranh đá quý và vật phẩm ở VatPham.com, rồi đi theo sáu bước phía trên để lọc.
Khi nào nên hỏi người có hiểu biết
Hỏi người thân, đồng nghiệp gần người nhận. Để biết gu, chỗ treo, điều kiêng kỵ riêng của gia đình.
Hỏi nhà chùa, nhà thờ. Khi tranh có yếu tố tôn giáo hoặc tặng cho dịp tôn giáo.
Hỏi người hiểu chữ Hán. Khi tranh có câu đề, thư pháp.
Hỏi kiến trúc sư, người làm nội thất. Khi tranh khổ lớn cho sảnh, phòng giám đốc, cần phối với ánh sáng và vật liệu tường.
Hỏi thợ thi công. Khi tranh nặng mà tường là thạch cao, gạch rỗng, để chọn cách treo an toàn.
Hỏi người làm tranh đá. Khi muốn biết đề tài đó có làm đẹp được ở khổ và ngân sách mình có không.
Tự quyết khi đã hiểu. Khi đã biết người nhận và không gian, quyết định của mình là đủ, không cần ai phán.
Câu hỏi thường gặp
Tặng tranh đá quý cho sếp nên chọn đề tài gì?
Hay chọn đại bàng, mã đáo, thuyền buồm hoặc sơn thuỷ, tuỳ gu và tính chất công việc. Quan trọng hơn là hỏi trước chỗ treo, vì phòng làm việc thường không có nhiều tường trống.
Đề tài nào an toàn khi không rõ gu người nhận?
Phong cảnh là lựa chọn an toàn nhất, vì không gắn với tuổi, tôn giáo hay lời chúc quá cụ thể. Chọn khổ vừa để người nhận dễ tìm chỗ treo.
Có nên chọn tranh theo mệnh người nhận?
Có thể dùng như một gợi ý về màu sắc và cảnh vật cho món quà thêm ý nghĩa. Nhưng khi mệnh và gu khác nhau, nên ưu tiên gu, và không có lựa chọn nào gây xui.
Tranh đá quý nào hợp phòng ngủ?
Hoa lá, phong cảnh tĩnh, đôi chim, màu dịu là những lựa chọn hay gặp. Nên tránh đề tài chuyển động mạnh như ngựa phi, thác đổ, sóng lớn và các hình ảnh dữ dằn.
Tặng tranh cho người theo tôn giáo khác cần lưu ý gì?
Nên chọn đề tài trung tính như phong cảnh, hoa lá, và tránh tặng hình tượng của một tôn giáo khác. Nếu không chắc, hỏi người thân của người nhận trước.
Chọn khổ tranh làm quà thế nào?
Nên chọn khổ vừa trừ khi đã biết chắc chỗ treo. Bức quá lớn khiến người nhận khó xử, còn bức vừa phải dễ tìm chỗ và vẫn trang trọng.
