Ảnh hợp nhất để đặt tranh đá quý là ảnh rõ nét, ánh sáng đều, ít người, khuôn mặt chiếm đủ lớn trong khung và nền đơn giản. Đá không vẽ được nét mảnh như cây cọ, nên ảnh càng gọn mảng thì tranh càng giống, ảnh càng nhiều chi tiết vụn thì tranh càng rối.
Ở xưởng, chuyện khách mang tới một tấm ảnh rất đẹp mà thợ phải lắc đầu xảy ra thường xuyên. Ảnh đẹp với mắt người xem điện thoại chưa chắc đã là ảnh đẹp với người cắt đá. Một đám cưới chụp ngược sáng, một bữa cơm ba thế hệ mười bốn người, một tấm ảnh cũ bạc màu chụp lại bằng điện thoại: mỗi trường hợp có cách xử lý riêng, có cái làm tốt, có cái phải thay ảnh khác.
Bài này đi từ lý do đá khó tả chân dung, tới tiêu chí chọn ảnh, cách xử lý ảnh cũ và ảnh ghép, rồi cách gửi ảnh cho xưởng sao cho không mất chi tiết dọc đường.
Vì sao không phải ảnh đẹp nào cũng làm được tranh đá?
Họa sĩ vẽ mắt người bằng vài nét cọ nhỏ hơn sợi tóc. Thợ tranh đá thì không có cây cọ ấy. Mỗi mảng màu là một mảnh đá phải cắt, mài cạnh, ướm vào, rồi mới dán. Mảnh nhỏ quá thì mài không giữ được hình, cầm không chắc tay, dán vào dễ lệch. Vì vậy tranh đá luôn có một kích thước mảnh nhỏ nhất, và mọi chi tiết trong ảnh nhỏ hơn mức đó đều phải gộp lại hoặc bỏ đi.
Thứ hai là màu. Sơn pha được mọi sắc độ, còn đá thì chỉ có những màu tự nhiên đang có trong kho: vài tông thạch anh hồng, vài tông mã não nâu, ngọc xanh đậm nhạt, đá trắng sữa. Màu da người là bài khó nhất, vì da có hàng chục sắc chuyển rất êm từ trán xuống má, mà kho đá chỉ có vài bậc. Thợ phải chọn bậc gần nhất, nên mặt người trong tranh đá luôn được tả theo mảng sáng – tối chứ không mịn như ảnh.
Thứ ba là cách làm. Có xưởng ghép mảnh, tức là cắt đá thành từng miếng theo hình; có xưởng rải hạt, tức là nghiền đá thành hạt nhỏ rồi rải lên từng vùng keo theo bản vẽ. Rải hạt tả được vùng nhỏ hơn và chuyển màu mượt hơn, ghép mảnh thì bóng và sang hơn nhưng thô hơn ở chi tiết. Cùng một tấm ảnh, hai cách làm cho ra hai mức giống khác nhau, nên khi đặt chân dung cần hỏi xưởng làm theo cách nào cho phần khuôn mặt.
Hiểu ba giới hạn này thì sẽ thấy vì sao thợ chuộng ảnh ít người, mặt to, ánh sáng một hướng rõ ràng. Ảnh như thế có mảng sáng tối rành mạch, thợ dựa vào đó mà xếp đá, người nhìn tranh từ xa vẫn nhận ra ngay ai là ai.
Tiêu chí chọn ảnh gia đình để đặt tranh đá
Mặt người phải đủ lớn trong khung ảnh. Cách thử nhanh: phóng ảnh lên màn hình, nếu mỗi khuôn mặt chỉ còn bằng đầu ngón tay khi xem cả tấm thì lên tranh khổ vừa sẽ rất khó giống. Ảnh chụp nửa người hoặc từ ngực trở lên an toàn hơn ảnh toàn thân đứng xa.
Ánh sáng đều hoặc chiếu xiên một bên. Ánh sáng xiên tạo mảng sáng tối trên má, mũi, giúp thợ có chỗ bám để chọn đá đậm nhạt. Ảnh chụp đèn flash thẳng mặt làm phẳng hết khối, ảnh ngược sáng thì mặt tối đen, cả hai đều làm tranh kém giống.
Nét căng ở vùng mắt. Mắt là chỗ người nhà nhìn đầu tiên để nói “giống” hay “không giống”. Ảnh mờ do rung tay hoặc lấy nét vào phông sau thì thợ phải đoán, mà đoán ở mắt là dễ lệch thần nhất.
Ít người, càng ít càng giống. Ba đến năm người là con số thợ làm thoải mái trên khổ tranh treo phòng khách thông thường. Mười người trở lên thì mỗi khuôn mặt chỉ còn vài mảnh đá, lúc đó nên tính khổ lớn hơn hoặc chấp nhận tranh tả dáng chung hơn là tả từng nét.
Nền ảnh đơn giản. Phông nhà hàng, đèn chùm, khách khứa phía sau, bóng bay sặc sỡ đều phải lược bỏ khi làm tranh. Nền trống, tường trơn, hoặc cảnh ngoài trời có trời và cây mảng lớn thì dễ chuyển sang đá và cho tranh thoáng.
Trang phục mảng màu rõ. Áo dài một màu, sơ mi trơn lên đá đẹp. Họa tiết caro nhỏ, chấm bi, ren mỏng thì đá không tả nổi, thợ sẽ đơn giản hoá thành mảng trơn, người nhà nhìn có thể thấy lạ.
Tư thế tự nhiên, không ai bị che mặt. Ảnh có người bị vai người khác che nửa mặt, hoặc đang quay đầu nói chuyện, khi lên tranh sẽ thành chỗ khó hiểu. Nên chọn khoảnh khắc mọi người cùng nhìn về một hướng.
Ưu tiên tệp ảnh gốc. Ảnh gốc chụp từ máy ảnh hoặc điện thoại giữ được nhiều chi tiết hơn ảnh đã qua mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin hay ảnh chụp lại màn hình.
Có thêm ảnh phụ của từng người. Gửi kèm vài ảnh rõ mặt của từng thành viên giúp thợ hiểu đặc điểm thật, nhất là khi ảnh chính có người hơi mờ. Thợ không ghép mặt từ ảnh phụ, chỉ dùng để đối chiếu nét.
Ảnh cũ, ảnh điện thoại, ảnh chụp lại: loại nào làm được?
Mỗi nguồn ảnh có giới hạn riêng. Bảng dưới đây là cách xưởng thường đánh giá trước khi nhận làm.
| Nguồn ảnh | Làm tranh đá được không | Cần lưu ý |
|---|---|---|
| Ảnh gốc từ điện thoại đời mới, chụp ban ngày | Thường làm tốt | Gửi tệp gốc, không gửi bản đã nén hay đã chỉnh màu quá tay |
| Ảnh giấy cũ, còn nét | Làm được | Nên quét bằng máy quét hoặc chụp thẳng góc dưới ánh sáng đều, tránh bóng đèn phản chiếu trên mặt ảnh bóng |
| Ảnh giấy cũ bạc màu, ố vàng | Làm được về hình, màu phải dựng lại | Xưởng sẽ hỏi màu áo, màu tóc thật; người nhà nên ghi lại theo trí nhớ |
| Ảnh chụp lại màn hình hoặc tải từ mạng xã hội | Tuỳ độ nét | Hỏi người chụp xin tệp gốc trước; nếu không có thì chấp nhận tranh tả mảng |
| Ảnh đông người chụp xa | Khó, mặt quá nhỏ | Tăng khổ tranh, hoặc chọn ảnh khác ít người hơn |
| Ảnh đã qua ứng dụng làm đẹp | Làm được nhưng dễ mất nét thật | Mặt bị làm mịn quá thì thợ mất mảng sáng tối; nên có thêm ảnh chưa chỉnh để đối chiếu |
Ảnh cũ bạc màu không phải lý do để bỏ ý định. Phần lớn ảnh gia đình xưa có bố cục đơn giản, người đứng gần máy, nên về hình lại dễ làm hơn ảnh điện thoại chụp vội ở tiệc.
Ảnh ghép nhiều thế hệ và ghép người đã khuất: được đến đâu?
Nhiều gia đình muốn một bức tranh có đủ ông bà đã mất và con cháu hiện nay, mà ngoài đời chưa từng có tấm ảnh nào như vậy. Đây là yêu cầu làm được, nhưng nên hiểu thứ tự: phải có một tấm ảnh ghép hoàn chỉnh trước, duyệt xong ảnh ghép rồi mới chuyển sang đá. Đá không phải chỗ để thử bố cục.
Chỗ dễ hỏng nhất của ảnh ghép là ánh sáng không khớp. Ảnh ông chụp trong phòng, đèn chiếu từ trên xuống; ảnh cháu chụp ngoài sân, nắng xiên trái. Ghép trên máy tính có thể khéo tay che được, nhưng khi thợ chuyển sang đá, các mảng sáng tối lệch nhau sẽ lộ rất rõ. Người làm ảnh ghép nên chỉnh cho cùng một hướng sáng trước khi gửi xưởng.
Thứ hai là tỷ lệ. Khuôn mặt cắt từ ảnh thẻ cũ thường nhỏ và mờ, phóng lên cho bằng người bên cạnh thì nét vỡ. Thợ sẽ phải dựng lại phần nhiều chi tiết, và độ giống phụ thuộc vào trí nhớ của người nhà khi duyệt. Nên chuẩn bị tinh thần duyệt nhiều lần hơn tranh thường ở khuôn mặt đó.
Với tranh có người đã khuất, nhiều gia đình treo ở phòng khách chứ không đặt lên bàn thờ. Đây là chuyện quan niệm của từng nhà; xưởng chỉ cần biết trước vị trí treo để tính khổ, tông màu và ánh sáng, không có cách đúng sai.
Gửi ảnh cho xưởng đúng cách để không mất chi tiết
Nhiều tranh kém giống không phải do thợ mà do ảnh đã mất nét trên đường đi. Làm theo trình tự sau:
- Chọn hai, ba ảnh ứng viên thay vì một. Để thợ góp ý ảnh nào lên đá đẹp hơn, nhiều khi ảnh mình ít để ý lại là ảnh dễ làm nhất.
- Gửi tệp gốc qua thư điện tử hoặc dịch vụ lưu trữ. Các ứng dụng nhắn tin thường nén ảnh; nếu dùng thì chọn chế độ gửi ảnh gốc hoặc gửi dạng tệp.
- Ghi tên từng người theo vị trí. Đánh dấu trái sang phải, kèm tuổi và đặc điểm khó thấy trên ảnh như nốt ruồi, kính, tóc bạc.
- Nói rõ chỗ nào được sửa. Ví dụ bỏ ly rượu trên tay, đổi nền thành vườn, thêm con chó của nhà vào góc.
- Ghi khổ tranh và vị trí treo dự kiến. Kèm ảnh bức tường, để thợ tính tỷ lệ người so với khổ tranh.
- Hỏi lại xưởng đã nhận đủ ảnh và mở xem được chưa. Một câu xác nhận tránh được cả tuần chờ rồi mới phát hiện tệp hỏng.
Nếu muốn hình dung trước tranh đá quý hoàn thiện ngoài đời trông ra sao, độ bóng và màu đá thế nào, có thể xem các mẫu tranh đá quý và vật phẩm ở VatPham.com trước khi chốt ảnh gửi đi.
Sai lầm hay gặp khi đặt tranh đá theo ảnh gia đình
Chọn ảnh vì kỷ niệm mà bỏ qua chuyện kỹ thuật. Ảnh đám cưới chụp ở sảnh tối, đông khách, rất ý nghĩa nhưng lên đá thì rối. Có thể giữ ý nghĩa bằng cách chọn tấm chụp riêng của cô dâu chú rể trong cùng buổi.
Đòi giống như ảnh từng sợi tóc. Tranh đá tả thần thái và mảng khối, không tả lỗ chân lông. Đặt kỳ vọng như vậy từ đầu thì khi nhận tranh mới thấy đẹp.
Đặt khổ nhỏ cho ảnh đông người. Muốn tiết kiệm bằng khổ nhỏ nhưng lại chọn ảnh mười người, kết quả là mặt ai cũng như nhau.
Không nói trước việc bỏ bớt chi tiết. Thợ tự lược phông nền theo ý mình, khách lại muốn giữ cái cổng nhà cũ phía sau. Phải dặn từ đầu thứ nào bắt buộc giữ.
Gửi ảnh qua nhiều tay. Con gửi cho mẹ, mẹ chuyển cho xưởng, mỗi lần chuyển là một lần nén. Nên để một người cầm tệp gốc làm việc trực tiếp với xưởng.
Không xem bản phác trước khi làm đá. Bản phác là chỗ rẻ nhất để sửa mặt người. Bỏ qua bước này thì phát hiện lệch khi đá đã dán, sửa rất tốn công.
Chỉnh màu ảnh quá đẹp rồi đòi đá khớp màu. Ảnh đã kéo màu rực, da hồng, trời xanh gắt thì kho đá tự nhiên không có màu tương ứng. Nên gửi kèm ảnh gốc chưa chỉnh để thợ chọn tông thật.
Quên hỏi về mặt sau và khung. Tranh chân dung gia đình thường treo lâu năm, nên hỏi kỹ cốt nền, cách cố định đá và khung, đừng chỉ nhìn mặt trước.
Câu hỏi thường gặp
Ảnh chụp bằng điện thoại có đủ nét để làm tranh đá không?
Phần lớn điện thoại hiện nay chụp đủ nét nếu chụp ban ngày, gần và không rung. Vấn đề thường nằm ở chỗ ảnh bị nén khi gửi qua mạng, vì vậy hãy gửi tệp gốc cho xưởng.
Tranh đá quý chân dung có giống người thật được không?
Giống về dáng, thần thái và đặc điểm lớn như khuôn mặt, kiểu tóc, kính, nụ cười. Không giống kiểu ảnh chụp từng chi tiết nhỏ, vì đá chỉ tả được theo mảng màu.
Ảnh có bao nhiêu người thì nên đặt khổ lớn?
Không có con số cứng, nhưng khi ảnh từ khoảng mười người trở lên thì khuôn mặt mỗi người trên khổ phòng khách thông thường đã rất nhỏ. Nên đưa ảnh cho xưởng xem và hỏi khổ tối thiểu để mặt người còn nhận ra được.
Có thể thêm người đã mất vào ảnh gia đình khi làm tranh đá không?
Được, bằng cách làm ảnh ghép hoàn chỉnh trước rồi mới chuyển sang đá. Ảnh ghép cần cùng hướng sáng và cùng tỷ lệ, nếu không lên đá sẽ lộ chỗ ghép.
Ảnh trắng đen cũ thì làm tranh đá màu được không?
Được. Thợ dựng màu theo mô tả của gia đình như màu áo, màu tóc, màu da, hoặc giữ tông trầm nâu – xám cho hợp không khí ảnh xưa. Nên thống nhất hướng màu ngay ở bản phác.
Có nên dùng ảnh đã qua ứng dụng làm đẹp không?
Dùng được nhưng nên gửi kèm ảnh chưa chỉnh. Ảnh làm mịn quá mất mảng sáng tối trên mặt, thợ khó bám để xếp đá, tranh dễ ra phẳng và kém giống.
