Duyệt tranh đá đặt riêng thường qua ba thứ: bản phác bố cục, bảng đá mẫu thật và bản chia mảng. Sửa ở ba bước này gần như không tốn gì; sửa sau khi đá đã cắt và dán thì tốn công, có khi phải làm lại cả một vùng.
Nhiều khách xem bản phác thấy đẹp là gật luôn, vì nghĩ phần còn lại là việc của thợ. Rồi khi nhận tranh mới thấy trời xanh đậm quá, mặt người tối, mảng đá vân to nằm đúng chỗ không muốn. Những thứ đó đều đã có thể thấy trước, nếu biết nhìn đúng chỗ ở từng vòng duyệt.
Bài này kể từng vòng duyệt, mỗi vòng xem gì, hỏi gì, và những yêu cầu sửa nào hợp lý, yêu cầu nào làm hỏng tranh.
Ba vòng duyệt của một bức tranh đá đặt riêng
Mỗi xưởng gọi tên khác nhau, nhưng thứ tự gần như giống nhau:
- Vòng 1: bản phác bố cục. Thường là bản vẽ chì, vẽ màu hoặc dựng trên máy tính. Duyệt hình: ai ở đâu, vật gì ở đâu, tỷ lệ, khoảng trời, khoảng trống.
- Vòng 2: bảng đá mẫu. Thợ đặt những mảnh đá thật sẽ dùng cạnh nhau, hoặc gắn lên một tấm thử. Duyệt màu, vân, độ bóng, cảm giác chung.
- Vòng 3: bản chia mảng. Bản vẽ cho thấy đường cắt giữa các mảnh, nhất là ở khuôn mặt và chi tiết nhỏ. Duyệt độ chi tiết thật sẽ đạt được.
- Vòng phụ: ảnh tiến độ. Một số xưởng gửi ảnh khi đã dán xong vùng khó như khuôn mặt. Đây là cơ hội cuối để chỉnh trước khi hoàn thiện cả bức.
Không phải xưởng nào cũng có đủ cả bốn vòng. Khi đặt nên hỏi trước xưởng có những vòng duyệt nào, mỗi vòng được sửa mấy lần, và ghi lại.
Vòng bản phác: nhìn gì cho đúng?
Nhìn từ xa trước. Đặt màn hình hoặc bản in cách xa vài bước, nheo mắt nhìn. Tranh treo tường được xem từ xa nhiều hơn từ gần, bố cục phải đứng được ở khoảng cách đó.
Đếm điểm nhìn. Mắt nhìn vào đâu trước tiên. Có hai, ba chỗ tranh giành sự chú ý thì nên bớt.
Kiểm tỷ lệ người và vật. Người đứng gần nhỏ hơn người đứng xa là lỗi hay gặp khi ghép ảnh.
Soi hướng sáng. Bóng đổ của mọi vật phải cùng một hướng; lệch hướng thì lên đá sẽ lộ.
Kiểm khoảng trống. Trời, nền, mặt nước là chỗ đá đẹp nhất. Nhồi kín chi tiết là mất chỗ cho đá thể hiện.
Đối chiếu với ảnh gốc. Những chi tiết bắt buộc giữ như cổng nhà, nốt ruồi, kính mắt đã có trên bản phác chưa.
Ướm lên tường thật. Nhờ xưởng ghép bản phác vào ảnh bức tường của mình, đúng tỷ lệ. Nhiều khách đổi khổ tranh sau bước này.
Đừng duyệt màu ở vòng này. Màu trên màn hình hay giấy in không phải màu đá. Màu duyệt ở vòng sau.
Bảng đá mẫu: vòng hay bị bỏ qua nhất
Bảng đá mẫu là lúc tranh đá khác hẳn mọi loại tranh khác. Cùng gọi là “thạch anh hồng” nhưng mảnh này hồng phấn, mảnh kia hồng ngả cam, mảnh nọ có vết rạn trắng. Không ai nói trước được bức tranh sẽ dùng đúng mảnh nào nếu không nhìn tận mắt, hoặc ít nhất là ảnh chụp thật dưới ánh sáng ban ngày.
Nên xem bảng đá dưới hai kiểu ánh sáng: ánh sáng ban ngày gần cửa sổ, và ánh đèn giống với đèn ở chỗ sẽ treo. Đá có độ trong và ánh như thạch anh, mắt hổ, mã não đổi sắc rất rõ dưới đèn vàng và đèn trắng. Một bảng đá đẹp dưới nắng có thể trông xỉn dưới đèn vàng phòng khách.
Hỏi thợ chỗ nào dùng đá tự nhiên nguyên mảnh, chỗ nào dùng hạt đá rải, chỗ nào dùng đá đã xử lý màu, chỗ nào là keo màu hoặc sơn để lấp. Một bức tranh đá tử tế cũng có keo, vì keo là thứ giữ đá; câu hỏi là keo nằm ở đâu và chiếm bao nhiêu diện tích nhìn thấy. Thợ có nghề sẽ trả lời rành mạch, chỉ tay vào từng vùng.
Nếu đặt từ xa và chỉ xem được qua ảnh, hãy yêu cầu ảnh chụp ban ngày, không lọc màu, có một vật quen thuộc như tờ giấy trắng đặt cạnh để mình tự cân màu. Ảnh chụp dưới đèn xưởng với nền đen bóng thường đẹp hơn thực tế.
Yêu cầu sửa nào hợp lý ở từng vòng?
Sửa đúng lúc thì nhẹ, sửa sai lúc thì nặng. Bảng dưới đây giúp người đặt biết mình đang đòi điều gì.
| Yêu cầu sửa | Nên đưa ra ở vòng nào | Nếu đưa ra muộn |
|---|---|---|
| Đổi vị trí người, vật | Bản phác | Phải tháo đá, gần như làm lại vùng đó |
| Thêm hoặc bỏ chi tiết | Bản phác | Tốn công, dễ để lại vết keo cũ |
| Đổi tông màu cả mảng (trời, nền) | Bảng đá mẫu | Thay đá diện rộng, có khi phải làm lại |
| Làm mặt người sáng hơn, tối hơn | Bảng đá hoặc ảnh tiến độ | Thay từng mảnh nhỏ, rất mất công |
| Tăng chi tiết khuôn mặt | Bản chia mảng | Thường không làm được nữa vì mảnh đã cắt |
| Đổi khung, đổi kính | Trước khi hoàn thiện | Làm được nhưng có thể phát sinh chi phí |
| Đổi khổ tranh | Trước bản phác | Phải làm lại từ đầu |
Nhìn bảng sẽ thấy vì sao thợ hay giục khách nói hết ý từ sớm. Không phải thợ ngại sửa, mà đá đã dán là đá đã dính vào tranh.
Cách góp ý để thợ hiểu đúng
Chỉ vào chỗ cụ thể. Khoanh tròn trên ảnh và ghi chú, thay vì nói chung chung “chưa có hồn”.
Nói mong muốn, không chỉ nói cái không thích. “Má bà cần sáng hơn, gần màu áo hơn” dễ làm hơn “mặt bà nhìn lạ”.
Gom góp ý một lần. Mỗi vòng gửi một danh sách đầy đủ, tránh nhắn rải rác nhiều lần trong ngày.
Một người chốt. Cả nhà góp ý thì gom lại qua một người, tránh thợ nhận ba ý trái ngược nhau.
Hỏi lý do khi thợ từ chối. Thợ bảo không làm được thì hỏi vì sao, nhiều khi có cách khác đạt cùng hiệu quả.
Chấp nhận giới hạn của đá. Có thứ đá không làm được, như chuyển màu mịn hay nét tóc. Đòi bằng được thì tranh thành chắp vá.
Ghi lại những gì đã chốt. Chụp màn hình hoặc lưu thư xác nhận từng vòng, để khi nghiệm thu có căn cứ so sánh.
Đừng đổi ý lớn sau khi đã duyệt. Muốn đổi thì nói rõ là thay đổi so với bản đã chốt, và hỏi xưởng phát sinh thế nào.
Khi nào nên dừng sửa?
Có những bức tranh đặt riêng bị sửa tới vòng thứ sáu, thứ bảy ở bản phác, mỗi vòng một chút, cuối cùng tranh mất luôn cái ý ban đầu. Đây là dấu hiệu người đặt đang tìm một thứ mà chính mình chưa hình dung rõ.
Lúc đó nên lùi lại một bước: quay về hai ba ảnh tham khảo ban đầu, hỏi mình thích điều gì ở chúng, rồi nói lại với thợ bằng một câu. Thợ có kinh nghiệm cũng sẽ chủ động đề xuất dừng và làm một tấm thử nhỏ bằng đá thật, vì nhìn đá thật thường giải quyết được những băn khoăn mà bản phác không trả lời nổi.
Ngược lại, có những khách quá ngại góp ý, gật đầu ở mọi vòng rồi giữ nỗi không ưng tới lúc nhận tranh. Với xưởng làm ăn tử tế, góp ý ở vòng duyệt là phần việc bình thường, không phải phiền hà. Nói ra lúc còn sửa được thì cả hai bên đều nhẹ.
Nếu chưa hình dung được tranh đá quý đặt riêng khi xong trông ra sao, có thể xem trước các mẫu tranh đá quý tại VatPham.com và dùng chúng làm ảnh tham khảo khi trao đổi với thợ.
Câu hỏi thường gặp
Đặt tranh đá quý có được xem mẫu trước khi làm không?
Thường có, qua bản phác bố cục và bảng đá mẫu. Nên hỏi rõ xưởng có những vòng duyệt nào và mỗi vòng được sửa mấy lần trước khi đặt cọc.
Màu trên bản phác có giống màu tranh đá thật không?
Không hoàn toàn. Bản phác chỉ để duyệt bố cục; màu phải duyệt bằng đá thật hoặc ảnh chụp đá thật dưới ánh sáng ban ngày.
Được sửa mẫu tranh đá bao nhiêu lần?
Tuỳ thoả thuận với từng xưởng. Quan trọng hơn số lần là sửa đúng vòng: bố cục sửa ở bản phác, màu sửa ở bảng đá, vì sửa muộn tốn công gấp nhiều lần.
Xem bảng đá mẫu qua ảnh có tin được không?
Tin được ở mức tương đối nếu ảnh chụp ban ngày, không lọc màu và có tờ giấy trắng đặt cạnh để so. Ảnh chụp dưới đèn xưởng trên nền đen thường đẹp hơn thực tế.
Đá đã dán rồi có sửa được không?
Sửa được từng vùng nhỏ bằng cách tháo mảnh cũ và thay mảnh mới, nhưng tốn công và dễ để lại dấu keo. Đổi bố cục lớn sau khi dán thường gần như làm lại.
Có nên yêu cầu ảnh tiến độ giữa chừng không?
Nên, nhất là với tranh có khuôn mặt người. Ảnh chụp khi vừa xong vùng mặt là cơ hội chỉnh cuối cùng trước khi hoàn thiện cả bức.
