Khi đặt tranh đá theo yêu cầu, nên ghi rõ: khổ tranh có hay không tính khung, loại đá và tỷ lệ đá thật, số vòng duyệt, thời gian, cách thanh toán, cách nghiệm thu, bảo hành khi bong đá và ai chịu trách nhiệm nếu vỡ khi vận chuyển. Ghi rõ không phải vì nghi ngờ xưởng, mà vì tranh đặt riêng có rất nhiều chỗ hai bên hiểu khác nhau.
Tranh có sẵn thì nhìn tận mắt rồi trả tiền, còn tranh đặt riêng là mua một thứ chưa tồn tại. Những tranh cãi giữa khách và xưởng mà người trong nghề hay nghe kể ít khi là chuyện lừa đảo, phần nhiều là chuyện “tưởng là”: tưởng khổ đó là khổ ngoài khung, tưởng đá toàn bộ là đá nguyên mảnh, tưởng giá đã gồm vận chuyển.
Danh sách dưới đây dùng được dù là hợp đồng đầy đủ hay chỉ là một tin nhắn xác nhận dài. Với đơn giá trị lớn, nên có văn bản rõ ràng và nếu cần thì hỏi thêm người có chuyên môn pháp lý.
Phần mô tả sản phẩm
Kích thước: lọt lòng hay phủ bì. Ghi rõ khổ phần tranh đá và khổ ngoài cùng khi có khung. Chênh lệch có thể tới cả gang tay ở tranh khung bản to, đủ để không vừa bức tường đã đo.
Đề tài và tư liệu gốc. Ghi tên tệp ảnh, ngày gửi, kèm danh sách chi tiết bắt buộc giữ và chi tiết được bỏ.
Kỹ thuật làm. Ghép mảnh, rải hạt đá, hay kết hợp. Nếu kết hợp, vùng nào làm theo cách nào.
Loại đá cho các mảng chính. Không cần liệt kê từng mảnh, nhưng các mảng lớn như trời, nước, khuôn mặt nên ghi loại đá dự kiến.
Tỷ lệ đá tự nhiên và vật liệu khác. Ghi rõ có dùng đá đã nhuộm, đá ép, bột đá trộn keo, keo màu, sơn vẽ thêm hay không, và ở đâu.
Cốt nền và mặt sau. Tấm nền bằng gì, mặt sau được che chắn thế nào, có móc treo loại gì.
Khung và kính. Chất liệu khung, màu, bản rộng; có kính hay không, kính loại gì.
Ánh sáng đi kèm nếu có. Một số tranh có đèn chiếu hoặc đèn hắt; ghi rõ nguồn điện, cách thay bóng.
Vì sao “tỷ lệ đá thật” là dòng quan trọng nhất
Trong nghề, một bức tranh đá quý tử tế luôn có hai thành phần: đá và chất cố định đá. Không có tranh đá nào chỉ có đá. Vì vậy câu “tranh trăm phần trăm đá thật” rất dễ hiểu sai. Người bán có thể có ý là mọi phần nhìn thấy đều là đá tự nhiên, người mua lại hiểu là đá nguyên mảnh, không nhuộm, không trộn keo.
Ở giữa hai cách hiểu đó có rất nhiều kiểu vật liệu: đá nguyên mảnh cắt mài, hạt đá nghiền rải trên keo, đá đã nhuộm cho tươi màu, đá ép từ vụn đá với keo, bột đá trộn keo đổ khuôn, và nhựa giả đá. Mỗi loại có giá trị, độ bền và cảm giác cầm nắm khác nhau. Một bức tranh có thể dùng vài loại cùng lúc, và điều đó không có gì sai nếu được nói thật.
Vì vậy thay vì ghi một con số phần trăm khó kiểm chứng, nên ghi theo vùng: mảng trời dùng hạt thạch anh tự nhiên không nhuộm, khuôn mặt dùng mảnh mã não và thạch anh hồng cắt mài, viền hoa văn dùng đá ép. Cách ghi này dễ đối chiếu khi nhận tranh hơn mọi tỷ lệ.
Với tranh giá trị lớn, nếu muốn chắc về chất liệu của một vùng nào đó, có thể thoả thuận trước việc gửi mẫu đá cùng lô đi kiểm định tại một đơn vị kiểm định đá quý có uy tín. Thoả thuận từ đầu thì không ai phật lòng, đợi nhận tranh rồi mới đòi kiểm thì dễ thành chuyện căng thẳng.
Phần tiền bạc, thời gian và trách nhiệm
Đây là những dòng hay bị bỏ trống nhất trong tin nhắn đặt hàng, và cũng hay sinh chuyện nhất.
| Nội dung | Nên ghi rõ | Vì sao |
|---|---|---|
| Giá | Đã gồm khung, kính, đóng gói, vận chuyển, lắp đặt, thuế hay chưa | Báo giá chỉ tính phần tranh là chuyện thường gặp |
| Đặt cọc | Bao nhiêu phần, trả khi nào, trường hợp nào được hoàn | Tranh đặt riêng khó bán lại nên xưởng thường cần cọc |
| Các đợt thanh toán | Gắn với mốc duyệt mẫu hay mốc giao hàng | Để hai bên cùng có động lực đúng tiến độ |
| Thời gian | Tính từ mốc nào, giao ở đâu | Tránh hiểu lệch “xong” và “tới tay” |
| Số vòng sửa | Mấy vòng ở bản phác, ở bảng đá; sửa thêm tính thế nào | Tránh sửa vô hạn hoặc bị từ chối sửa |
| Huỷ đơn | Huỷ ở từng giai đoạn thì xử lý ra sao | Đá đã cắt theo tranh của mình không dùng lại được |
| Vận chuyển | Ai đóng gói, ai chịu rủi ro khi vỡ, kiểm hàng thế nào | Tranh đá nặng, kính dễ vỡ |
| Bảo hành | Bong đá, nứt nền, khung cong: xử lý trong bao lâu, ai chịu phí | Lỗi keo thường lộ sau một hai mùa ẩm |
Không có mức đặt cọc hay thời hạn bảo hành nào là chuẩn chung cho mọi xưởng. Điều quan trọng là có ghi, và hai bên hiểu như nhau.
Những dòng ít người nghĩ tới
Quyền dùng ảnh. Ảnh gia đình, ảnh người đã khuất là chuyện riêng tư. Ghi rõ xưởng có được chụp tranh đăng quảng cáo hay không.
Ảnh không phải của mình. Nếu đặt tranh theo ảnh phong cảnh tải trên mạng hay tranh của họa sĩ khác, cần cân nhắc quyền tác giả; hỏi người có chuyên môn khi định treo nơi công cộng hoặc dùng thương mại.
Chữ ký, lạc khoản. Muốn có chữ đề tặng, ngày tháng, chữ ký của ai, đặt ở mặt trước hay mặt sau.
Tài liệu kèm theo. Phiếu mô tả vật liệu, hướng dẫn bảo quản, thông tin liên hệ khi cần sửa.
Mẫu đá dư. Xin vài mảnh đá cùng lô để sau này cần thay mảnh bong có màu khớp.
Ảnh lưu trữ. Xin ảnh chụp tranh hoàn thiện độ phân giải cao, phòng khi cần sửa chữa hoặc bảo hiểm.
Đầu mối hai bên. Ghi tên người chốt phía khách và người chịu trách nhiệm phía xưởng.
Cách liên lạc chính thức. Chọn một kênh lưu được lịch sử trao đổi, hạn chế chốt việc qua điện thoại miệng.
Viết sao cho dễ đọc, dễ đối chiếu
Thoả thuận đặt tranh không cần dài dòng hay dùng ngôn ngữ pháp lý mới có giá trị. Một tin nhắn hoặc thư liệt kê đủ các mục trên, có xác nhận của xưởng, đã giúp tránh phần lớn hiểu lầm. Với đơn có giá trị lớn hoặc đơn của công ty, nên có hợp đồng hoặc đơn đặt hàng chính thức, và hỏi bộ phận pháp chế hoặc luật sư nếu có điều khoản chưa rõ.
Mẹo của người làm lâu năm: đính kèm bản phác và ảnh bảng đá đã duyệt vào chính thoả thuận. Lúc nhận tranh, mọi so sánh đều quay về hai tấm ảnh đó, không ai phải dựa vào trí nhớ.
Cũng nên ghi những điều đã thống nhất là không làm được, ví dụ “nét tóc không tả chi tiết”, “chữ khẩu hiệu bỏ”. Ghi rõ giới hạn giúp cả hai bên nhẹ nhõm khi nghiệm thu, vì không ai phải nhớ lại ai đã nói gì.
Trước khi đặt, nếu muốn xem cách các mẫu tranh đá quý hoàn thiện thường được mô tả về chất liệu, khổ, khung, có thể tham khảo tại VatPham.com rồi dùng làm khung cho thoả thuận của mình.
Câu hỏi thường gặp
Đặt tranh đá quý có cần làm hợp đồng không?
Đơn nhỏ có thể chỉ cần tin nhắn xác nhận đầy đủ các mục chính. Đơn giá trị lớn hoặc đơn của công ty nên có hợp đồng hoặc đơn đặt hàng chính thức; điều khoản chưa rõ thì hỏi luật sư.
Kích thước tranh đá ghi trong đơn là có tính khung không?
Tuỳ xưởng, nên phải hỏi và ghi rõ cả khổ phần tranh lẫn khổ ngoài cùng có khung. Hai con số này có thể chênh đáng kể ở khung bản to.
Có nên đặt cọc khi đặt tranh đá theo yêu cầu?
Đặt cọc là thông lệ vì tranh làm riêng khó bán lại. Nên ghi rõ mức cọc, thời điểm, và trường hợp nào được hoàn hoặc không.
Ghi “đá thật” trong đơn hàng như vậy đã đủ chưa?
Chưa đủ. Nên ghi theo vùng: vùng nào là đá nguyên mảnh, vùng nào hạt đá, có dùng đá nhuộm, đá ép hay keo màu không, để khi nhận dễ đối chiếu.
Tranh đá bị vỡ khi vận chuyển thì ai chịu?
Tuỳ thoả thuận về đóng gói và bên vận chuyển. Ghi rõ từ trước, và khi nhận nên mở kiểm tra trước mặt người giao, chụp ảnh nếu có hư hại.
Nên xin gì từ xưởng sau khi nhận tranh?
Phiếu mô tả vật liệu, hướng dẫn bảo quản, ảnh chụp tranh độ phân giải cao, và vài mảnh đá dư cùng lô để thay khi có mảnh bong.
