Tranh đá quý đặt riêng thường được hẹn theo tuần chứ không theo ngày, vì phải qua duyệt mẫu, chọn đá, cắt mài, ghép, chờ keo khô rồi mới hoàn thiện và đóng khung. Khổ to, có nhiều mặt người, hoặc đặt đúng mùa cao điểm cuối năm đều làm thời gian dài thêm.
Câu hỏi “bao lâu thì xong” thường đến kèm một ngày cụ thể: mừng thọ bà vào rằm tháng sau, khai trương đầu tuần tới, tân gia cuối tháng. Thợ rất ngại trả lời bằng một con số khi chưa thấy ảnh, chưa biết khổ, vì mỗi bức tranh đặt riêng có một chỗ nghẽn khác nhau.
Bài này mổ xẻ từng khoảng thời gian trong quá trình làm, chỗ nào rút được, chỗ nào không, và cách tính lùi từ ngày tặng để khỏi phải ép xưởng làm vội.
Thời gian đi đâu trong một bức tranh đá?
Khách hay nghĩ thời gian chủ yếu nằm ở tay thợ ghép đá. Thực ra có ba khoảng chờ chiếm không ít: chờ khách duyệt, chờ đá, chờ keo. Khoảng chờ khách duyệt nhiều khi dài nhất, vì bản phác gửi đi hôm trước, cả nhà bàn bạc tới cuối tuần mới trả lời, mỗi vòng sửa lại thêm vài ngày.
Chờ đá xảy ra khi bức tranh cần một loại đá kho không đủ, hoặc cần đủ đá cùng một tông cho mảng lớn. Mảng trời rộng phải dùng đá cùng lô để màu không loang lổ. Nếu kho chỉ còn nửa lô, thợ phải chờ đá về hoặc đề xuất đổi tông, và chuyện này lại quay về vòng duyệt.
Chờ keo là khoảng không rút được. Keo dùng để cố định đá cần thời gian đóng rắn, nhanh hay chậm tuỳ loại keo, tuỳ độ dày lớp keo và độ ẩm không khí. Ép nhanh bằng cách hong nóng quá tay dễ làm keo co ngót không đều, sinh bọt hoặc làm mảnh đá bong về sau. Thợ cẩn thận sẽ không bỏ qua khoảng này dù khách giục.
Phần tay nghề thì tỷ lệ với độ chi tiết. Một mảng trời lớn ghép nhanh, một khuôn mặt nhỏ bằng bàn tay có thể ngốn nhiều buổi vì từng mảnh phải mài, ướm, mài lại. Hai bức cùng khổ có thể chênh nhau rất xa về thời gian chỉ vì một bức có năm khuôn mặt.
Những gì làm thời gian dài ra hoặc ngắn lại
Khi hỏi xưởng về thời gian, hãy hỏi kèm những yếu tố này để hiểu con số họ đưa ra dựa trên đâu.
| Yếu tố | Làm lâu hơn khi | Làm nhanh hơn khi |
|---|---|---|
| Khổ tranh | Khổ lớn, phải ghép nhiều tấm nền | Khổ vừa, một tấm nền |
| Độ chi tiết | Nhiều mặt người, chữ, hoa văn nhỏ | Phong cảnh mảng lớn, ít chi tiết |
| Đá | Cần đá hiếm hoặc đá cùng lô số lượng lớn | Dùng đá kho sẵn có, phổ biến |
| Vòng duyệt | Nhiều người góp ý, trả lời chậm | Một đầu mối, trả lời trong ngày |
| Thời tiết | Mùa nồm, độ ẩm cao làm keo khô chậm | Thời tiết khô ráo |
| Mùa vụ | Cận Tết, mùa cưới, cuối năm tài chính | Thấp điểm giữa năm |
| Khung và kính | Khung đặt riêng, kích thước lạ | Khung chuẩn xưởng có sẵn |
Nếu xưởng đưa ra một con số rất ngắn mà không hỏi gì về khổ và độ chi tiết, nên hỏi thêm họ định làm phần mặt người bằng cách nào. Làm nhanh bất thường thường đi kèm thay đá bằng in màu hoặc keo màu ở những chỗ khó.
Tính lùi từ ngày tặng
Cách an toàn nhất là tính ngược từ ngày cần tranh, cộng thêm khoảng dự phòng:
- Ghi ngày cần tranh có mặt tại nơi treo. Không phải ngày xưởng làm xong, mà ngày tranh đã tới nơi và treo lên.
- Trừ thời gian vận chuyển và lắp. Gửi tỉnh xa, tranh đóng thùng gỗ, cần người lắp đều tốn thêm ngày.
- Trừ thời gian làm xưởng báo. Hỏi xưởng báo thời gian tính từ lúc nào: từ khi đặt cọc hay từ khi duyệt xong bảng đá.
- Trừ thời gian duyệt mẫu. Tự ước lượng nhà mình cần mấy ngày để thống nhất bản phác, và nhân đôi nếu nhiều người góp ý.
- Cộng một khoảng dự phòng. Cho mùa nồm, cho một vòng sửa ngoài dự kiến, cho xưởng đông việc.
- So với hôm nay. Nếu ngày bắt đầu đã nằm trong quá khứ, cần đổi kế hoạch: chọn tranh có sẵn, giảm khổ, hoặc tặng phiếu hẹn kèm bản phác.
Cách tặng bản phác in đẹp kèm lời hẹn “tranh đá đang được làm” thực ra được nhiều người nhận quý, nhất là bố mẹ, vì họ được cùng góp ý cho bức tranh của chính mình.
Có làm gấp được không, và làm gấp mất gì?
Làm gấp được ở một mức nào đó: xưởng có thể xếp tranh của mình lên trước, thợ làm thêm giờ, dùng đá kho có sẵn thay vì chờ đá đẹp hơn. Những cách này không làm giảm chất lượng nếu xưởng đủ người và đủ đá.
Phần không nên ép là phần chờ keo và phần duyệt. Rút ngắn chờ keo là đánh đổi độ bền; rút ngắn duyệt là đánh đổi độ giống. Với tranh có mặt người làm quà mừng thọ, bỏ qua vòng duyệt mặt để kịp ngày thì rủi ro lớn nhất là món quà làm người nhận chạnh lòng vì không giống.
Khi xưởng đồng ý làm gấp, nên hỏi thẳng: phần nào sẽ được làm khác so với bình thường. Câu trả lời thật thà kiểu “mảng nền sẽ dùng hạt đá rải thay vì ghép mảnh” giúp mình quyết định có chấp nhận hay không. Câu trả lời kiểu “vẫn y như vậy, chỉ là nhanh hơn” với một khoảng thời gian ngắn bất thường thì nên cân nhắc.
Một lựa chọn khác là giảm khổ hoặc giảm độ chi tiết. Một bức nhỏ hơn làm kỹ thường đẹp hơn một bức lớn làm vội.
Những điều nên hỏi xưởng về thời gian
Thời gian tính từ mốc nào? Từ lúc đặt cọc, từ lúc gửi đủ ảnh, hay từ lúc duyệt xong mẫu. Ba mốc này có thể cách nhau nhiều ngày.
Có gửi ảnh tiến độ không? Ảnh tiến độ vừa để yên tâm, vừa để biết xưởng có đang làm đúng hẹn.
Đá cần dùng có sẵn trong kho không? Đá phải chờ nhập thì thời gian phụ thuộc vào nguồn hàng, nên hỏi phương án thay thế.
Thời tiết có ảnh hưởng không? Xưởng làm lâu năm sẽ nói rõ mùa nồm họ xử lý độ ẩm thế nào.
Nếu trễ hẹn thì sao? Hỏi trước, ghi lại. Với tranh làm quà có ngày cố định, cần biết xưởng hỗ trợ gì khi chậm.
Thời gian đóng khung và đóng gói đã tính chưa? Nhiều báo giá thời gian chỉ tính phần ghép đá.
Có lắp đặt tại nơi không? Nếu có, lịch lắp phải xếp với cả bên nhận tranh.
Mùa này xưởng có đông việc không? Câu hỏi đơn giản nhưng thợ thật thà sẽ trả lời thẳng.
Sai lầm về thời gian hay gặp
Đặt sát ngày rồi bỏ qua duyệt. Kịp ngày nhưng tranh không ưng là mất cả tiền lẫn ý nghĩa món quà.
Không tính thời gian chính mình duyệt. Nhiều đơn trễ không phải do xưởng mà do khách trả lời bản phác chậm.
Đổi ý giữa chừng nhưng giữ nguyên ngày. Đổi bố cục sau khi đã cắt đá là thêm thời gian, không thể đòi giữ hẹn cũ.
Quên thời gian vận chuyển. Tranh đá nặng, cần đóng gói kỹ; gửi tỉnh xa có khi mất thêm vài ngày.
Đặt cận Tết mà không hỏi lịch nghỉ. Xưởng nghỉ Tết, hãng vận chuyển cũng quá tải những ngày cuối năm.
Nhận tranh khi keo chưa ổn mà treo ngay chỗ ẩm. Nên hỏi xưởng tranh đã đủ khô để treo hay cần để thoáng thêm.
Tin vào con số hẹn quá đẹp. Hỏi lại cách làm khi thời gian ngắn bất thường so với độ khó.
Câu hỏi thường gặp
Tranh đá quý đặt riêng thường làm trong bao lâu?
Phần lớn được hẹn theo tuần, tuỳ khổ, độ chi tiết, đá có sẵn hay không và số vòng duyệt. Tranh lớn, nhiều mặt người có thể lâu hơn nhiều; hãy hỏi xưởng thời gian tính từ mốc nào.
Có thể làm tranh đá gấp trong vài ngày không?
Khó với tranh đặt riêng có chi tiết, vì còn duyệt mẫu và chờ keo khô. Nếu cần gấp, cân nhắc giảm khổ, giảm chi tiết hoặc chọn tranh có sẵn.
Vì sao mùa nồm làm tranh đá lâu hơn?
Độ ẩm cao làm keo cố định đá khô chậm và có thể ảnh hưởng độ bám. Xưởng cẩn thận sẽ để đủ thời gian thay vì hong nóng gấp.
Đặt tranh đá làm quà Tết nên đặt từ khi nào?
Càng sớm càng tốt, vì cuối năm là mùa cao điểm của xưởng và của vận chuyển. Tính lùi từ ngày tặng, cộng cả thời gian duyệt mẫu và dự phòng.
Xưởng trễ hẹn thì xử lý thế nào?
Nên thoả thuận trước khi đặt cọc và ghi lại. Khi có dấu hiệu trễ, hỏi ảnh tiến độ thật để biết còn bao nhiêu việc và cùng tìm phương án.
Nhận tranh xong có treo ngay được không?
Thường được nếu xưởng đã để keo đủ thời gian. Nên hỏi lại, và tránh treo ngay ở chỗ ẩm hoặc nắng chiếu thẳng.
