Theo quan niệm dân gian, tranh thuyền buồm nên có mũi thuyền hướng vào trong nhà, tranh ngựa nên phi vào trong, dòng nước trong tranh nên chảy về phía phòng thay vì ra cửa. Cách nghĩ này mang ý "đón về" chứ không "đưa đi", và nên đọc như văn hoá. Điều thú vị là về mặt thị giác, hướng vào trong cũng làm bố cục căn phòng dễ chịu hơn.
Ở xưởng, câu hỏi về hướng hay đến sau khi tranh đã làm xong: khách mang về treo mới thấy con thuyền đang "chạy ra cửa". Nên tốt nhất là xác định hướng ngay từ khi duyệt phác thảo, vì đổi hướng một bức tranh đá đã ghép là làm lại cả bức.
Vì sao người ta để ý hướng của tranh?
Tranh có chuyển động tự nhiên tạo ra một hướng: thuyền có mũi, ngựa có đầu, nước có dòng, cá có chiều bơi. Mắt người theo hướng đó. Trong quan niệm dân gian, hướng ấy được gắn với ý nghĩa: đi vào là mang về, đi ra là mang đi. Thuyền chở hàng về bến, ngựa mang tin vui về nhà, nước là tài lộc chảy vào.
Đây là lối tư duy hình tượng quen thuộc trong văn hoá Á Đông, không phải quy luật vật lý. Nhưng nó có một cơ sở thị giác: khi chuyển động trong tranh hướng vào giữa phòng, mắt người nhìn được dẫn vào trong, căn phòng có cảm giác khép kín, ấm cúng. Khi chuyển động hướng ra cửa hay ra mép tường, mắt bị kéo ra ngoài, bức tranh như muốn "rời đi".
Các nhà thiết kế nội thất cũng có nguyên tắc tương tự dù không nói tới phong thuỷ: chủ thể trong ảnh, trong tranh nên "nhìn" vào trong khung hình và vào trong căn phòng. Hai lối nghĩ gặp nhau ở cùng một kết luận, nên chẳng có lý do gì để không theo.
Còn nếu bức tranh đã treo theo hướng ngược mà cả nhà vẫn thấy đẹp, cũng không cần lo. Hướng tranh là chuyện của sự dễ chịu, không phải chuyện của vận may.
Quan niệm dân gian về hướng từng đề tài
Thuyền buồm: mũi thuyền hướng vào trong nhà. Ý thuyền về bến, chở hàng hoá về; tránh treo mũi thuyền hướng thẳng ra cửa chính.
Buồm căng gió thuận. Nhiều người để ý cánh buồm căng theo chiều thuyền đi, tức "thuận buồm xuôi gió", không phải gió ngược.
Ngựa phi: đầu ngựa hướng vào trong. Ý mang thành công về; đàn ngựa phi ra cửa bị xem như đi xa.
Dòng nước, thác: chảy vào phía phòng. Nước gắn với tài lộc trong quan niệm; dòng chảy hướng ra cửa bị xem là chảy đi.
Cá: bơi vào trong hoặc bơi lên. Cá chép bơi ngược dòng, hướng lên trên mang ý vượt khó.
Mặt trời: nhiều người chọn bình minh hơn hoàng hôn. Bình minh mang ý khởi đầu; trên tranh đá hai cảnh khó phân biệt, nên nói rõ với thợ khi đặt.
Chim bay: hướng vào trong hoặc hướng lên. Đàn hạc, đàn chim bay vào khung hình tạo cảm giác quây quần.
Người, vật nhìn vào trong phòng. Tranh chân dung, tranh có nhân vật nên để ánh nhìn hướng vào giữa phòng.
Cách xác định "hướng vào trong" ở nhà mình
Hướng vào trong không có nghĩa là hướng vào một điểm cố định, mà phụ thuộc vị trí tường so với cửa và phòng.
- Đứng ở cửa chính nhìn vào bức tường dự định treo. Xác định cửa nằm bên trái hay bên phải tường.
- Hướng vào trong là hướng ngược phía cửa. Cửa bên phải thì mũi thuyền, đầu ngựa nên quay sang trái, và ngược lại.
- Tường đối diện cửa thì chọn hướng về phía không gian sinh hoạt chính. Ví dụ về phía sofa, phía phòng ăn, phía cầu thang lên tầng.
- Tường hành lang thì hướng vào trong nhà, không hướng ra lối thoát. Theo chiều người đi từ cửa vào.
- Ghi rõ hướng lên phác thảo. Vẽ mũi tên hướng chuyển động ngay trên bản phác thảo khi duyệt với xưởng.
Đã treo ngược hướng thì làm sao?
Trường hợp hay gặp nhất là tranh mua sẵn có hướng không hợp tường mình muốn treo. Cách đầu tiên là đổi tường: một bức thuyền hướng sang phải sẽ hợp với tường có cửa nằm bên trái. Nhiều khi chỉ cần dời tranh sang tường đối diện là xong.
Nếu không đổi được tường, cũng không cần làm lại tranh. Nhiều người dùng một cây cảnh, một chiếc đèn đứng, hoặc một bức tranh nhỏ khác ở đầu kia để "chặn" hướng, tạo cảm giác bức tranh dừng lại trong phòng. Về thị giác, cách này cũng có tác dụng: mắt người gặp một điểm dừng trước khi bị kéo ra ngoài.
Với tranh đặt làm, đừng tiếc công duyệt phác thảo. Bản phác thảo có thể lật ngang dễ dàng trên giấy, còn tranh đá đã ghép thì không lật được, vì vân đá, bóng đổ, chiều ánh sáng đều đã theo một phía.
Nếu đang chọn tranh thuyền buồm hay mã đáo cho phòng khách và muốn so hướng nhiều mẫu, có thể xem các mẫu tranh đá có sẵn ở VatPham.com, để ý mỗi mẫu quay hướng nào trước khi chọn.
Những điều không cần lo quá
Hướng la bàn của bức tường. Quan niệm hướng vào trong là theo cửa và phòng, không theo Đông Tây Nam Bắc.
Số người trên thuyền. Không có quy ước phổ biến; chọn theo bố cục đẹp.
Thuyền có hay không có hàng hoá. Có người thích thuyền chở đầy, có người thích thuyền nhẹ; đây là gu.
Tranh trừu tượng không có hướng rõ. Không cần xét hướng; chỉ cần bố cục cân với tường.
Hướng sóng nhỏ trong nền tranh. Chỉ chuyển động chính mới đáng để ý; sóng nhỏ không ai đọc ra hướng.
Tranh treo trong phòng ngủ, phòng làm việc riêng. Ít người xét hướng ở đây; chọn theo cảm giác dễ chịu.
Lời doạ "treo ngược là mất của". Đây là cách nói gieo lo; tranh không quyết định chuyện tiền bạc.
Câu hỏi thường gặp
Treo tranh thuyền buồm mũi thuyền hướng nào?
Theo quan niệm dân gian, mũi thuyền nên hướng vào trong nhà, tránh hướng thẳng ra cửa chính. Cách xác định là nhìn từ cửa vào, mũi thuyền quay về phía ngược với cửa.
Tranh ngựa phi ra cửa có sao không?
Theo quan niệm, ngựa phi ra ngoài mang ý đi xa nên nhiều người tránh. Nếu đã treo, có thể đổi tường hoặc đặt một điểm dừng thị giác ở đầu kia.
Tranh thác nước nên chảy hướng nào?
Nhiều người chọn dòng nước chảy vào phía trong phòng. Về thị giác, hướng này giúp mắt người được dẫn vào không gian sinh hoạt.
Tranh mặt trời mọc hay lặn tốt hơn?
Nhiều người chọn bình minh vì mang ý khởi đầu. Trên tranh đá hai cảnh khó phân biệt, nên nói rõ với thợ khi đặt.
Hướng tranh có liên quan hướng la bàn không?
Quan niệm hướng vào trong là theo cửa và căn phòng, không theo phương hướng địa lý. Hướng la bàn là phần của phong thuỷ nhà ở, khác với hướng chuyển động trong tranh.
Tranh đá đặt làm có lật ngược hướng được không?
Không, vì vân đá, bóng đổ và ánh sáng đã ghép theo một phía. Xác định hướng ngay lúc duyệt phác thảo là cách duy nhất.
