Câu chào hàng tranh đá cần hỏi lại là những câu nghe chắc nịch nhưng không kiểm được: “đá quý thật 100%”, “có giấy chứng nhận”, “đá năng lượng hút tài lộc”, “giá này chỉ hôm nay”. Với mỗi câu, hỏi lại đúng một điều: đá gì, tỷ lệ bao nhiêu, ai chứng nhận, cam kết đổi trả thế nào — và xin ghi điều đó vào hoá đơn. Người bán thật thà trả lời được và không ngại ký.
Người viết không có ý bảo mọi người bán đều nói dối. Phần lớn chỉ nói theo thói quen của nghề, câu cửa miệng truyền từ người này sang người khác. Nhưng khách mua lần đầu không phân biệt được câu cửa miệng với lời cam kết, và đó là chỗ hớ. Bài này đi qua từng câu hay gặp, chỉ ra câu đó thật sự có nghĩa gì, và cách hỏi lại cho lịch sự mà rõ.
Những câu chào hàng hay gặp và cách hỏi lại
“Đá quý thật 100%”. Hỏi: phần nền, keo trong khe, các mảng đá vụn có tính trong 100% không? Gần như không bức ghép đá nào là 100% đá, vì luôn có keo và nền. Câu trả lời thật là một tỷ lệ ước tính cho phần mặt tranh.
“Toàn bộ bằng ngọc”. Hỏi: ngọc gì, nguyên khối hay ép, có nhuộm không? “Ngọc” là chữ rất rộng trong cách nói hằng ngày.
“Có giấy chứng nhận”. Hỏi: giấy của ai cấp, kiểm mẫu nào, tra lại ở đâu? Giấy do chính cửa hàng in là lời cam kết của cửa hàng, không phải kết quả kiểm định độc lập.
“Đá năng lượng, hút tài lộc”. Đây là quan niệm văn hoá, không phải điều khoa học đã chứng minh. Mua vì thích ý nghĩa thì tốt; trả thêm tiền vì lời hứa tài lộc thì nên dừng.
“Hàng xuất khẩu, khách nước ngoài đặt dư”. Hỏi: có giấy tờ gì không? Không có thì coi như chưa nghe câu đó, đánh giá bức tranh bằng mắt mình.
“Nghệ nhân làm tay hoàn toàn”. Hỏi: phần nào cắt máy, phần nào ghép tay? Nhiều xưởng tốt dùng máy cắt; câu trả lời thật không làm giảm giá trị.
“Chỉ còn đúng một bức”. Với tranh làm theo mẫu, xưởng thường làm lại được. Câu này dùng để giục quyết; cho mình thêm một ngày suy nghĩ.
“Giảm sâu chỉ hôm nay”. Giá gốc đặt cao rồi giảm là cách quen. So với giá của bức tương đương ở nơi khác, đừng so với con số gạch ngang.
“Chọn sai mệnh là xui”. Đây là gieo lo để bán. Chọn tranh theo phong thuỷ nên hiểu như văn hoá cho vui mắt, yên lòng, không phải điều bắt buộc.
Vì sao “100% đá thật” gần như không bao giờ đúng nghĩa đen
Một bức tranh ghép đá gồm ba lớp chính: tấm nền phía sau, lớp keo cố định, và lớp mảnh đá phía trước. Giữa các mảnh đá luôn có khe keo. Phần nền trời, mặt nước nhiều khi được làm bằng đá vụn rải trên keo hoặc keo pha màu. Vậy “100%” chỉ có thể hiểu là “các mảnh đá trên mặt tranh đều là đá tự nhiên”, và ngay cả câu đó cũng cần kiểm.
Thay vì tranh luận về con số, cách hỏi hiệu quả là nhờ người bán chỉ tay: vùng này là đá gì, vùng này là đá vụn hay keo màu. Người làm nghề nói được từng vùng mà không cần nghĩ. Người chỉ đọc kịch bản thì sẽ quay lại câu “toàn bộ là đá thật”.
Một bức tranh mà con ngựa, cánh sen, chiếc thuyền là đá nguyên mảnh, nền là đá vụn và keo màu, là bức tranh tử tế. Nó chỉ thành vấn đề khi được bán bằng giá và lời của một bức mà cả nền cũng là đá ghép mảnh.
Khi người bán đã chỉ rõ, xin ghi vào hoá đơn một dòng: các vùng chính bằng đá gì, vùng nền làm bằng gì. Dòng chữ đó bảo vệ cả hai bên khi về sau có người thân, bạn bè hỏi han.
Chiêu “gieo lo rồi bán giải pháp” trong tranh phong thuỷ
Kiểu chào hàng này đi theo ba bước: hỏi tuổi, phán một điều đáng lo về năm nay hay về hướng nhà, rồi giới thiệu đúng bức tranh “hoá giải”. Khách đang lo thì ít khi xem kỹ đá, kỹ đường ghép, càng ít khi so giá.
Ý nghĩa phong thuỷ của tranh đá là một phần văn hoá đáng trân trọng: tranh thuyền mang lời chúc suôn sẻ, tranh cá mang lời chúc dư dả. Nhưng không có bằng chứng khoa học nào nói một bức tranh đá thay đổi được vận may, và cũng không có chuyện chọn sai đề tài là gặp hạn.
Nếu bị phán một điều làm mình lo, cách tốt nhất là cảm ơn rồi về nhà. Lo lắng là trạng thái tệ nhất để quyết một món tiền lớn. Muốn tìm hiểu thêm về phong thuỷ, hỏi người mình tin, đọc thêm, rồi chọn bức tranh mình thật sự thấy đẹp.
Một người bán tử tế nói về ý nghĩa tranh như kể một câu chuyện, không dùng nó để doạ. Phân biệt được hai giọng đó là đã tránh được phần lớn chuyện hớ.
Trước khi trả tiền: năm thứ nên có trên giấy
Không cần hợp đồng dày, một hoá đơn bán lẻ ghi đủ là được.
- Tên và kích thước bức tranh. Kèm ảnh chụp để đối chiếu.
- Mô tả vật liệu từng vùng chính. Loại đá, có nhuộm hay ép không, vùng nào là keo màu, đá vụn.
- Cam kết nếu kiểm định ra khác mô tả. Đổi, trả hay hoàn tiền, trong bao lâu.
- Bảo hành bong đá, nứt keo. Thời hạn và ai chịu vận chuyển.
- Chữ ký và thông tin người bán. Tên cửa hàng, người đại diện, cách liên lạc.
Nếu người bán ngần ngại ghi những điều họ vừa nói bằng miệng, đó là câu trả lời rõ nhất cho mọi câu hỏi phía trên.
Dấu hiệu một người bán đáng tin
Nói rõ chỗ nào là đá, chỗ nào là keo. Không cần hỏi tới lần thứ hai.
Cho chạm, cho soi, cho lật mặt sau. Và chủ động lót bàn khi lật.
Nói cả nhược điểm. Ví dụ mảng xanh này là đá nhuộm, treo nắng sẽ nhạt.
Không giục. Cho khách về suy nghĩ, giữ giá trong vài ngày.
Kể ý nghĩa đề tài như kể chuyện. Không phán, không doạ.
Sẵn lòng ghi cam kết. Vật liệu, đổi trả, bảo hành trên giấy.
Giải thích được vì sao giá như vậy. Loại đá, tỷ lệ đá nguyên mảnh, kích thước, độ phức tạp, giờ công.
Câu hỏi thường gặp
Giấy chứng nhận đá thật do cửa hàng cấp có giá trị không?
Có giá trị như một lời cam kết của người bán, nhất là khi có chữ ký và mô tả cụ thể. Nhưng nó không thay được kết quả của một đơn vị kiểm định đá quý độc lập, có phòng máy và cách tra lại.
Tranh đá quý có thật sự mang lại tài lộc?
Ý nghĩa tài lộc là quan niệm văn hoá, không phải điều khoa học chứng minh. Nên mua vì thích đề tài và tay nghề, coi ý nghĩa tốt lành là phần thêm cho vui lòng.
Bị giục mua ngay vì sắp hết hàng thì nên làm gì?
Hỏi xưởng có làm lại được mẫu này không, và xin giữ giá trong vài ngày. Tranh đá làm theo mẫu thường làm lại được, nên câu “chỉ còn một bức” ít khi đúng nghĩa.
Có nên mặc cả khi mua tranh đá?
Nên trao đổi, nhưng mặc cả dựa trên vật liệu và tay nghề chứ không dựa trên con số gạch ngang. Hiểu cách giá hình thành giúp mặc cả có lý, và người bán cũng dễ nói chuyện hơn.
Hỏi kỹ quá có làm người bán phật lòng không?
Người bán làm nghề thật thường quý khách hỏi kỹ, vì khách hiểu thì ít khiếu nại về sau. Hỏi lịch sự, cụ thể, và ghi lại câu trả lời là đủ.
