Đặt tranh đá quý theo yêu cầu đi qua bảy chặng: làm rõ ý tưởng, chọn xưởng, chuẩn bị tư liệu, duyệt mẫu, chốt thoả thuận, theo dõi trong lúc làm, rồi nhận và treo. Phần lớn rủi ro nằm ở hai chặng đầu, khi người đặt chưa nói rõ mình muốn gì và chưa xem kỹ xưởng làm ra sao.
Người đặt tranh đá lần đầu thường bắt đầu từ chỗ giữa: thấy một bức đẹp trên mạng, nhắn hỏi giá, gửi ảnh, rồi mới loay hoay với bản phác. Đi ngược như vậy vẫn có tranh, nhưng hay sinh chuyện ở cuối, khi tranh treo lên mới thấy không hợp tường, không hợp đèn, hoặc không giống thứ mình hình dung.
Bài này là bản đồ cho cả hành trình, viết theo cách một người thợ cả vẫn dặn khách mới. Mỗi chặng có những câu hỏi cần trả lời trước khi sang chặng sau, kèm hai tình huống có thật trong nghề, những sai lầm hay gặp và lúc nào nên hỏi người có chuyên môn.
Chặng 1: làm rõ mình muốn một bức tranh như thế nào
Trước khi nhắn cho bất kỳ xưởng nào, hãy tự trả lời bốn câu: tranh để làm gì, treo ở đâu, ai là người xem nhiều nhất, và mình chấp nhận tranh khác ảnh tới mức nào. Bốn câu này nghe đơn giản nhưng quyết định gần hết mọi lựa chọn phía sau.
Tranh để làm gì: quà mừng thọ, kỷ niệm ngày cưới, treo sảnh công ty, hay đơn giản là muốn có một bức phong cảnh quê trong căn hộ. Mục đích khác thì đề tài, khổ và mức chi tiết khác. Tranh mừng thọ có chân dung cần nhiều vòng duyệt khuôn mặt; tranh treo sảnh cần nhìn rõ từ xa; tranh phong cảnh thì cần đúng không khí hơn là đúng từng chi tiết.
Treo ở đâu: đo bức tường, chụp ảnh lúc ban ngày và lúc bật đèn tối. Ghi chiều cao trần, khoảng cách từ chỗ ngồi tới tường. Đá đẹp nhất khi có ánh sáng chiếu xiên, nên một bức tường bị ngược sáng cạnh cửa sổ lớn sẽ cần tính khác.
Mức chấp nhận khác biệt: tranh đá không phải ảnh in. Ai muốn tranh giống ảnh tuyệt đối thì nên cân nhắc lại chất liệu, hoặc chấp nhận khổ lớn hơn và thời gian dài hơn để thợ có chỗ tả chi tiết. Nói thật điều này với chính mình từ đầu sẽ đỡ thất vọng về sau.
Chặng 2: chọn xưởng bằng mắt, không bằng lời quảng cáo
Xin xem mặt sau một bức đã làm. Mặt sau tranh cho biết tấm nền bằng gì, có được che chắn gọn không, móc treo chắc hay tạm. Xưởng tự tin thường không ngại lật tranh cho khách xem.
Soi đường ghép ở mặt trước. Nhìn nghiêng dưới đèn, đường ghép giữa các mảnh đá khít đều, keo không tràn lên mặt đá là dấu hiệu tay nghề.
Hỏi thẳng chỗ nào là đá, chỗ nào là keo. Thợ có nghề chỉ được từng vùng. Câu trả lời mơ hồ kiểu “toàn bộ là đá quý” nên hỏi lại.
Xem tranh đã làm cùng loại đề tài. Xưởng giỏi phong cảnh chưa chắc giỏi chân dung. Muốn đặt chân dung thì xin xem chân dung họ đã làm.
Xem bức đã treo lâu năm nếu được. Tranh mới xong ai cũng đẹp; tranh qua vài mùa ẩm mới lộ chuyện bong đá, ố keo.
Hỏi quy trình duyệt mẫu. Xưởng có bản phác, bảng đá mẫu, ảnh tiến độ hay không. Thiếu bước duyệt nào thì rủi ro dồn về người đặt.
Để ý cách xưởng hỏi lại mình. Xưởng hỏi kỹ về tường, ánh sáng, người xem là xưởng nghĩ tới bức tranh treo lên, không chỉ nghĩ tới đơn hàng.
Cẩn thận với lời giục chốt nhanh. “Đá đẹp sắp hết”, “giá chỉ giữ hôm nay” là chiêu quen trong nghề. Tranh đặt riêng không cần quyết vội.
Không chọn chỉ vì giá thấp nhất. Giá thấp bất thường so với khổ và độ chi tiết thường đi kèm thay đá bằng vật liệu rẻ ở những vùng khó thấy.
Chặng 3: chuẩn bị tư liệu
Tư liệu tốt là nửa bức tranh. Với tranh theo ảnh gia đình, chọn ảnh mặt đủ lớn, ánh sáng một hướng, ít người, nền đơn giản và gửi tệp gốc; các tiêu chí cụ thể đã nói kỹ trong bài chọn ảnh gia đình để đặt tranh đá. Với tranh phong cảnh, gom ảnh các vật mốc, ghi rõ mùa, giờ trong ngày và những thứ cần bỏ như dây điện, mái tôn.
Kèm theo tư liệu chính, gửi thêm ba thứ ít người nghĩ tới: ảnh bức tường sẽ treo, hai ba ảnh tranh đá mình thích về phong cách, và một ảnh tranh mình không thích. Ảnh “không thích” nhiều khi giúp thợ hiểu nhanh hơn mọi lời mô tả.
Đặt tên tệp và ghi chú rõ ràng: ảnh nào là ảnh chính, ảnh nào để đối chiếu, ai đứng ở vị trí nào. Một tin nhắn có mười hai tấm ảnh không ghi chú thì thợ phải đoán, mà đoán là bắt đầu của sai lệch.
Nếu ảnh có bản quyền của người khác, như ảnh phong cảnh tải từ mạng hay tranh của một họa sĩ, hãy nghĩ tới chuyện quyền tác giả trước khi đặt, nhất là khi định treo nơi công cộng hoặc dùng cho công ty.
Chặng 4: duyệt mẫu đúng vòng
Duyệt tranh đá có ba lớp: bố cục ở bản phác, màu và vân ở bảng đá mẫu, độ chi tiết ở bản chia mảng. Mỗi lớp sửa đúng lúc thì nhẹ như lật một tờ giấy, sửa sai lúc thì phải tháo đá. Cách nhìn từng vòng, cách góp ý để thợ hiểu đúng đã có trong bài duyệt mẫu phác thảo tranh đá đặt riêng.
Điều muốn nhấn thêm ở đây là ánh sáng khi duyệt bảng đá. Hãy nhờ xưởng chụp hoặc cho xem bảng đá dưới kiểu đèn giống chỗ sẽ treo. Đá có độ trong như thạch anh, đá có ánh sợi như mắt hổ đổi sắc rất rõ giữa đèn vàng và ánh sáng ban ngày.
Và đừng để quá nhiều người cùng duyệt. Tranh gia đình hay rơi vào cảnh mỗi anh chị em góp một ý, thợ sửa theo người này thì người kia phản đối. Gom ý về một người, người đó chốt.
Trước vòng duyệt đầu tiên, xem qua vài mẫu tranh đá quý hoàn thiện cũng giúp cả nhà nói cùng một ngôn ngữ về độ bóng và màu đá; có thể tham khảo các mẫu tranh đá quý và vật phẩm ở VatPham.com.
Lộ trình đặt tranh đá theo từng giai đoạn
Bảng dưới đây tóm tắt việc của từng bên và dấu hiệu cho thấy giai đoạn đó đang đi đúng hướng.
| Giai đoạn | Việc của người đặt | Việc của xưởng | Dấu hiệu ổn |
|---|---|---|---|
| Làm rõ ý tưởng | Trả lời bốn câu: để làm gì, treo đâu, ai xem, chấp nhận khác ảnh tới đâu | Hỏi lại về tường, ánh sáng, mục đích | Hai bên tả được bức tranh bằng vài câu giống nhau |
| Chọn xưởng | Xem mặt sau, đường ghép, tranh cùng đề tài | Cho xem tranh thật, giải thích vật liệu | Hỏi gì cũng được trả lời cụ thể |
| Tư liệu | Gửi tệp gốc, ghi chú, ảnh tường | Xác nhận đã nhận đủ, góp ý ảnh nào dùng được | Không phải gửi lại ảnh vì mất nét |
| Bản phác | Duyệt bố cục, tỷ lệ, chi tiết giữ bỏ | Sửa theo góp ý, ướm lên ảnh tường | Nhìn từ xa vẫn rõ ý chính |
| Bảng đá | Xem đá thật dưới đúng kiểu đèn | Chỉ rõ vùng nào đá gì, có xử lý màu không | Màu ưng ý dưới cả hai kiểu ánh sáng |
| Thoả thuận | Ghi khổ, vật liệu theo vùng, tiền, thời gian, bảo hành | Xác nhận bằng văn bản hoặc tin nhắn | Không còn dòng nào “tưởng là” |
| Làm tranh | Xem ảnh tiến độ, trả lời nhanh | Gửi ảnh vùng khó trước khi hoàn thiện | Không có bất ngờ lớn |
| Nhận và treo | Kiểm tranh trước người giao, chuẩn bị tường | Đóng gói kỹ, hướng dẫn treo và bảo quản | Tranh lên tường chắc, đúng tầm mắt |
Chặng 5: chốt thoả thuận
Thoả thuận đặt tranh không cần dài, nhưng phải đủ: khổ lọt lòng và khổ có khung, vật liệu theo từng vùng, giá đã gồm những gì, đặt cọc, mốc thời gian, số vòng sửa, cách nghiệm thu, bảo hành khi bong đá, trách nhiệm khi vỡ lúc vận chuyển. Danh sách đầy đủ và lý do từng dòng có ở bài những điều cần ghi rõ khi đặt tranh đá.
Một mẹo đơn giản giúp nghiệm thu nhẹ nhàng: đính kèm bản phác và ảnh bảng đá đã duyệt vào chính thoả thuận. Khi nhận tranh, mọi so sánh quay về hai tấm ảnh này.
Về giá, người trong nghề không đưa con số chung được, vì giá hình thành từ loại đá, tỷ lệ đá nguyên mảnh, khổ, độ chi tiết và giờ công. Một bức có ba khuôn mặt tốn công hơn hẳn một bức phong cảnh cùng khổ. Nên so báo giá giữa các xưởng dựa trên cùng một mô tả vật liệu, không so con số trần.
Thời gian cũng vậy: hỏi rõ thời gian tính từ mốc nào, và tự cộng thêm thời gian mình duyệt, thời gian vận chuyển, khoảng dự phòng cho mùa nồm hoặc cao điểm cuối năm.
Chặng 6 và 7: theo dõi khi làm, nhận và treo tranh
Khi tranh đã vào công đoạn đá, việc của người đặt ít đi nhưng không hết. Làm theo thứ tự:
- Hẹn trước mốc gửi ảnh tiến độ. Nhất là ảnh vùng khuôn mặt hoặc chi tiết khó, trước khi xưởng hoàn thiện cả bức.
- Trả lời nhanh khi xưởng hỏi. Một câu hỏi để qua ba ngày là ba ngày tranh đứng yên.
- Chuẩn bị tường trước ngày nhận. Biết tường là gạch, bê tông hay vách thạch cao, đã có điểm treo chưa, có ổ điện nếu tranh có đèn.
- Kiểm tranh ngay lúc nhận. Mở thùng trước mặt người giao, xem tổng thể, soi mép, xem mặt sau, chụp ảnh nếu có hư hại.
- So với bản phác và bảng đá đã duyệt. Đặt ảnh duyệt cạnh tranh thật, nhìn từ khoảng cách sẽ đứng xem.
- Treo bằng phụ kiện chịu đúng tải. Tranh đá nặng hơn tranh vẽ nhiều; dùng vít nở hoặc móc đúng loại, hai điểm treo cho tranh lớn.
- Chỉnh đèn sau khi treo. Thử góc chiếu xiên để đá lên bóng mà không chói, tránh nắng chiếu thẳng nhiều giờ.
- Cất giấy tờ và mảnh đá dư. Phiếu vật liệu, hướng dẫn bảo quản, ảnh tranh độ phân giải cao, vài mảnh đá cùng lô.
Hai tình huống trong nghề
Tình huống thứ nhất: một người con đặt tranh mừng thọ bố từ ảnh cả nhà chụp ở tiệc cưới, mười một người, khổ vừa treo phòng khách. Xưởng nhận lời ngay không góp ý. Tranh xong đẹp về màu nhưng khuôn mặt ai cũng na ná nhau, ông cụ nhìn mãi không nhận ra cháu nào. Nếu ở chặng tư liệu có người nói thẳng rằng mười một khuôn mặt trên khổ đó là quá nhỏ, gia đình đã có thể chọn tăng khổ, hoặc chọn tấm ảnh chỉ có hai ông bà với các con. Lỗi không nằm ở tay thợ ghép, mà ở chỗ không ai hỏi đúng câu ở chặng đầu.
Tình huống thứ hai: một công ty đặt tranh logo treo sảnh, duyệt bản phác trên màn hình, màu xanh thương hiệu trông rất khớp. Xưởng không gửi bảng đá mẫu vì thời gian gấp. Tranh về, logo dùng đá xanh lam có vân trắng và đốm vàng, dưới đèn sảnh trông khác hẳn bộ nhận diện. Bộ phận truyền thông không chấp nhận. Hai bên phải làm lại vùng logo bằng loại đá khác, mất thêm thời gian và chi phí mà lẽ ra một tấm ảnh bảng đá đã tránh được.
Điểm chung của hai chuyện: không ai làm sai việc của mình, nhưng một bước kiểm tra bị bỏ qua vì tưởng là không cần. Vì vậy cẩm nang này nhấn vào những bước nghe như thừa.
Ở chiều ngược lại, có những khách đặt tranh phong cảnh quê bố mẹ từ ba tấm ảnh cũ và lời kể, duyệt bốn vòng bản phác với sự góp ý của chính bố mẹ. Tranh không giống ảnh nào cả, nhưng ông bà nhìn là nhận ra con đường vào nhà ngày xưa. Đó là kiểu tranh đặt riêng thành công nhất: đúng với người xem, không nhất thiết đúng với ảnh.
Sai lầm hay gặp nhất khi đặt tranh đá theo yêu cầu
Bắt đầu bằng câu hỏi giá. Giá chỉ có nghĩa khi đã biết khổ, đề tài, vật liệu. Hỏi giá trước dễ bị hút vào báo giá rẻ mà mô tả mập mờ.
Không đo tường. Tranh về mới thấy quá to so với tường hoặc vướng công tắc điện.
Đòi giống ảnh tuyệt đối. Đá tả theo mảng; kỳ vọng sai thì tranh đẹp cũng thành thất vọng.
Bỏ qua bảng đá mẫu. Màu trên màn hình không phải màu đá dưới đèn nhà mình.
Quá nhiều người duyệt. Ý kiến trái ngược kéo dài thời gian và làm tranh mất ý chính.
Thoả thuận bằng lời. Tới lúc nhận tranh không ai nhớ chính xác đã nói gì về khung, về vật liệu.
Tin “trăm phần trăm đá” mà không hỏi theo vùng. Cụm từ này mỗi người hiểu một kiểu.
Treo bằng đinh thường. Tranh đá nặng; treo tạm bằng đinh nhỏ là rủi ro rơi vỡ, nhất là trên vách nhẹ.
Không giữ mảnh đá dư. Vài năm sau có mảnh bong thì rất khó tìm đá đúng màu để thay.
Khi nào nên hỏi người có chuyên môn?
Khi tranh có giá trị lớn và cần chắc về chất liệu. Thoả thuận trước với xưởng về việc gửi mẫu đá cùng lô tới đơn vị kiểm định đá quý có uy tín.
Khi thoả thuận có điều khoản chưa rõ. Đơn của công ty hoặc đơn giá trị lớn nên có hợp đồng; hỏi luật sư hoặc bộ phận pháp chế khi cần.
Khi dùng ảnh, tranh của người khác. Hỏi người hiểu về quyền tác giả nếu định treo nơi công cộng hoặc dùng cho mục đích thương mại.
Khi treo tranh lớn lên vách thạch cao, vách nhẹ. Nhờ thợ thi công hoặc kỹ sư xem vách chịu được tải và chọn phụ kiện treo phù hợp.
Khi tranh có đèn chiếu gắn kèm. Phần điện để thợ điện có nghề đấu nối, không tự kéo dây sau tranh.
Khi treo nơi công cộng đông người. Sảnh, hành lang cần tính chống rơi và chống va chạm; hỏi đơn vị quản lý toà nhà về quy định treo.
Khi định mua tranh đá với kỳ vọng tăng giá. Tranh đặt riêng gần như không có thị trường bán lại; mọi tính toán tài chính nên tự cân nhắc kỹ, không dựa vào lời hứa của người bán.
Câu hỏi thường gặp
Lần đầu đặt tranh đá quý theo yêu cầu nên bắt đầu từ đâu?
Bắt đầu từ việc trả lời tranh để làm gì, treo ở đâu, ai xem và mình chấp nhận tranh khác ảnh tới đâu. Có bốn câu trả lời này rồi mới chọn xưởng và hỏi giá.
Làm sao biết một xưởng tranh đá làm có tâm?
Xin xem mặt sau một bức tranh đã làm, soi đường ghép dưới đèn và hỏi thẳng chỗ nào là đá, chỗ nào là keo. Xưởng trả lời cụ thể, không giục chốt nhanh là dấu hiệu tốt.
Tranh đá quý nặng có treo lên tường thạch cao được không?
Được nếu vách và phụ kiện treo chịu được tải. Nên nhờ thợ thi công hoặc kỹ sư xem vị trí khung xương và chọn móc phù hợp, không treo bằng đinh thường.
Có cần xem bảng đá mẫu nếu đã duyệt bản phác?
Cần. Bản phác chỉ cho thấy bố cục; màu, vân và độ bóng của đá chỉ thấy được qua đá thật hoặc ảnh đá thật dưới đúng kiểu ánh sáng.
Đặt tranh đá quý theo yêu cầu có đắt hơn tranh có sẵn không?
Thường tốn hơn vì có công vẽ phác, duyệt mẫu và làm riêng một bức không bán lại được. Mức chênh tuỳ khổ, đá và độ chi tiết, nên so báo giá trên cùng một mô tả vật liệu.
Tranh đá đặt riêng có nên coi là tài sản tích luỹ?
Không nên. Giá trị lớn nhất của tranh đặt riêng là ý nghĩa với gia đình; khả năng bán lại rất hạn chế, nên đừng mua với kỳ vọng tăng giá.
