"Năng lượng đá" là một quan niệm văn hoá và tâm linh, chưa có bằng chứng khoa học cho thấy đá trong tranh chữa được bệnh, hút được tài lộc hay hoá giải được vận hạn. Tranh đá đáng giá vì chất liệu bền, màu tự nhiên đẹp và tay nghề người thợ; cảm giác yên lòng khi nhìn nó là có thật, nhưng nó đến từ người xem, không đến từ tia nào phát ra từ viên đá.
Nói điều này ra ở một trang về tranh đá quý có vẻ ngược. Nhưng ở xưởng, người thợ cả đã gặp quá nhiều khách mua tranh vì sợ: sợ bệnh, sợ hạn, sợ làm ăn thua lỗ. Bức tranh mua vì sợ thường không làm ai vui, và người bán dùng nỗi sợ làm tổn hại cả nghề. Nên ở đây nói thẳng.
Khoa học biết gì về đá trong tranh?
Những gì khoa học nói chắc chắn về đá thì rất cụ thể: thạch anh có độ cứng Mohs 7, bền và khó trầy; malachite màu xanh lục có vân đậm nhạt và mềm hơn nhiều; lapis lazuli xanh lam thường có đốm vàng pyrite. Thạch anh có tính áp điện, tức là sinh điện áp nhỏ khi bị ép, và được dùng trong đồng hồ, mạch điện tử. Nhưng đó là tinh thể thạch anh trong mạch có điện, không phải mảnh thạch anh dán trên tranh.
Chưa có nghiên cứu khoa học đáng tin cậy nào cho thấy việc treo, đặt hay nhìn đá quý chữa được bệnh, ổn định huyết áp hay cải thiện giấc ngủ theo cách riêng của đá. Một số thử nghiệm so sánh, khi người tham gia không biết mình cầm đá thật hay đá giả, cho thấy cảm nhận của họ gần như giống nhau. Điều đó gợi ý rằng tác dụng cảm nhận được đến từ niềm tin và sự chú tâm.
Nói vậy không có nghĩa là cảm giác ấy giả. Ngắm một vật đẹp, có màu tự nhiên, làm bằng tay tỉ mỉ, đúng là làm người ta dịu lại. Một bức tranh đá thạch anh bắt nắng buổi sáng làm căn phòng dễ chịu hơn. Nhưng một bức tranh sơn dầu đẹp, một chậu cây, một cửa sổ nhìn ra vườn cũng làm được điều đó.
Khi có vấn đề sức khoẻ thật, người cần gặp là bác sĩ, không phải người bán đá. Tranh đá có thể làm phòng bệnh nhân đẹp hơn, nhưng không thay được điều trị.
Quan niệm văn hoá: tôn trọng mà không mê
Đá quý gắn với tín ngưỡng ở rất nhiều nền văn hoá. Người Việt có ngọc trong truyện cổ, có lệ đeo ngọc, đeo vòng làm vật hộ thân; nhiều nền văn hoá khác có đá hộ mệnh, đá theo tháng sinh. Những quan niệm này là một phần di sản tinh thần, nói lên mong ước của con người về sự bình an, may mắn.
Hiểu đá theo quan niệm văn hoá thì giống như hiểu ý nghĩa của hoa sen, cây tùng, con hạc: đó là ngôn ngữ biểu tượng, giúp bức tranh có thêm tầng ý nghĩa để người treo, người tặng gửi gắm. Một bức tranh thạch anh tím tặng bạn với lời chúc bình an là món quà đẹp, chẳng cần tuyên bố thạch anh tím phát ra sóng gì.
Ranh giới nằm ở chỗ: quan niệm văn hoá là để làm giàu ý nghĩa, còn khi nó bị biến thành lời hứa về kết quả, như khỏi bệnh, giàu lên, thoát hạn, thì nó đã thành công cụ bán hàng.
Người viết bài này vẫn thích kể cho khách nghe đá mắt hổ được nhiều người xem là đá của sự can đảm, đá xanh lục gợi sức sống. Kể như kể chuyện. Còn quyết định mua thì nên dựa vào việc mình có thích bức tranh hay không.
Dấu hiệu chiêu bán hàng "gieo lo rồi bán giải pháp"
Mở đầu bằng xem vận hạn của khách. Người bán "xem" năm nay khách gặp hạn rồi mới giới thiệu tranh; quy trình đảo ngược như vậy là dấu hiệu rõ nhất.
Khẳng định tranh chữa bệnh, giảm đau, ổn định huyết áp. Đây là tuyên bố về sức khoẻ không có cơ sở; tránh xa.
Hứa doanh thu tăng, làm ăn phát đạt. Không bức tranh nào làm được; hứa như vậy là bán lời hứa, không bán tranh.
Bảo tranh cũ ở nhà "phạm", phải thay ngay. Gieo lo để bán thêm; hỏi lại họ dựa vào đâu.
Thu thêm phí "kích hoạt", "khai quang", "nạp năng lượng". Nếu là nghi lễ tín ngưỡng mình muốn làm, tìm nơi mình tin; người bán tranh thu thêm phí này là chuyện cần cân nhắc.
Giục quyết nhanh vì "giờ tốt sắp qua". Tranh đá không có hạn chót; giục gấp là để khách khỏi suy nghĩ.
Giá cao bất thường so với chất liệu. Giá tranh đá phụ thuộc loại đá, mật độ, kích thước, giờ công; "năng lượng" không phải yếu tố giá.
Không cho xem mặt sau, không ghi rõ loại đá. Người bán tập trung vào phép màu thường lảng tránh chuyện chất liệu.
Nên quan tâm gì thay vì "năng lượng"
Đá là đá tự nhiên, đá nhuộm hay bột đá trộn keo. Yêu cầu ghi rõ trong hoá đơn; giá trị khác nhau rất nhiều.
Tay nghề ghép. Đường ghép khít, vân đá chảy liền, không keo tràn, mặt bóng đều.
Đề tài mình có thích nhìn mỗi ngày không. Đây là thứ thật sự quyết định bức tranh có làm mình vui.
Khổ và màu có hợp tường nhà. Một bức đúng chỗ đáng giá hơn bức "nhiều năng lượng" treo lệch.
Khung và mặt sau chắc chắn. Tranh đá nặng; khung yếu là rủi ro thật.
Chính sách bảo hành khi bong đá. Hỏi xưởng có nhận sửa không, trong bao lâu.
Hoá đơn và mô tả sản phẩm rõ ràng. Ghi đá chính, kích thước, kính hay không kính.
Ý nghĩa văn hoá mình muốn gửi gắm. Chọn đề tài theo lời chúc, kể câu chuyện khi tặng; đó là phần "tâm linh" đẹp nhất.
Khi nào nên tìm đến người có chuyên môn
Nếu đang lo lắng về sức khoẻ, đến bác sĩ. Nếu đang khó khăn tài chính, tìm người tư vấn tài chính hoặc tự tính kỹ dòng tiền; đừng chi thêm cho vật phẩm "giải hạn". Nếu đang bất an kéo dài, mất ngủ, buồn chán nhiều tuần, chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ chuyên khoa là người giúp được thật.
Nếu muốn biết đá trong tranh là thật hay nhuộm, đến đơn vị kiểm định đá quý uy tín khi giá trị lớn; đó là nơi trả lời được bằng thiết bị, không bằng cảm nhận.
Còn nếu tin vào tín ngưỡng và muốn làm lễ cho bức tranh, hãy hỏi nơi mình đặt niềm tin như nhà chùa, người hiểu nghi lễ trong gia đình. Tách chuyện tín ngưỡng ra khỏi chuyện mua bán giúp mình tỉnh táo ở cả hai.
Tranh đá quý là một món đồ đẹp, bền, có tay nghề. Chỉ riêng điều đó đã đủ để yêu nó.
Câu hỏi thường gặp
Tranh đá quý có chữa bệnh được không?
Chưa có bằng chứng khoa học đáng tin cậy cho thấy tranh đá chữa được bệnh. Khi có vấn đề sức khoẻ, hãy gặp bác sĩ; tranh chỉ góp phần làm không gian dễ chịu.
Thạch anh có phát ra năng lượng không?
Thạch anh có tính áp điện khi bị ép và dùng trong mạch điện tử, nhưng mảnh thạch anh trên tranh không phát ra năng lượng tác động tới người. "Năng lượng" theo nghĩa phong thuỷ là quan niệm văn hoá.
Có cần "khai quang", "kích hoạt" tranh đá không?
Không cần cho bức tranh tồn tại hay đẹp. Nếu gia đình muốn làm theo tín ngưỡng, hãy hỏi nơi mình tin, tách khỏi chuyện mua bán.
Treo tranh đá có giúp làm ăn tốt lên không?
Không có cơ sở để tin như vậy. Một không gian đẹp có thể làm khách và nhân viên dễ chịu hơn, nhưng kết quả kinh doanh đến từ việc làm ăn.
Làm sao biết người bán đang gieo lo?
Khi họ xem vận hạn trước rồi mới bán tranh, hứa chữa bệnh hay tăng doanh thu, giục quyết nhanh hoặc thu phí kích hoạt. Gặp những dấu hiệu này nên dừng lại và hỏi rõ.
Vậy có nên mua tranh đá theo phong thuỷ không?
Có thể, nếu xem phong thuỷ như ngôn ngữ biểu tượng để chọn màu và đề tài cho vui mắt. Quyết định nên dựa trên việc mình thích bức tranh và chất lượng chế tác.
